Tagarchief: Zweden

Hoe langer hoe hekker

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Er zijn dagen die gewoon niet lukken. Dan helpt alleen de tuin, waar een mens met nuttig werk een hoop frustratie kwijt kan.

De winter moet weg en wel nú. Bladharken. Snoeischaar.  knip-knip-knip  Oude stengels boven de grond eraf. Beukenhaag. Waar is het verlengsnoer? Laat die elektrische heggenschaar maar loeien! Rigoureus aanpakken, halve meter korter, een kopje kleiner maken heet dat.  Tjakkah!  Handzaag erbij voor de dikste takken. Dit ga ik morgen voelen. Geeft niet. Hagelbui. Doorgaan. 30 meter beukenhaag. Waarom hebben wij  d e r t i g  meter beukenhaag?

Serieus, waarom die heg? Waarom dat hek bij de ingang van ons erf? Geen land telt zoveel hekjes en heggetjes als het onze. Als je Nederland vanuit de lucht bekijkt is het bijna aandoenlijk hoe we onze territoria markeren en afscheiden. We sloven ons uit met gietijzeren, klassieke constructies, met vlechtschermen van de GAMMA, gemetselde muurtjes en schanskorven. Sensor-gestuurde buitenverlichting beschermt onze eigendommen. Van wie is de aarde eigenlijk?

De hekjes van mijn voorkeur staan – natuurlijk – in Zweden. Verticaal en paarsgewijs geplaatste staken dragen als het ware schuin aflopende takken, die met bindsels van twijgen op hun plaats gehouden worden. Vaak honderden meters lang. ‘Hankgärdesgårdar’ heten ze. Heerlijk woord trouwens: ‘hankjerdes[[g]]order’

Het bouwen van dit soort afrastering is een ambacht. In de winter wordt het hout geoogst; naaldbomen, liefst zo oud mogelijk en groot geworden in barre kou. Want een langzame groei maakt het materiaal hard en duurzaam. Met 70 jaar oude sparren gaat een hek wel 30 jaar mee. Anders dan vroeger wordt het hout tegenwoordig gestapeld en gedroogd voordat ermee gebouwd wordt. Ook dat verlengt de levensduur. Variatie is er eigenlijk alleen in de afstand tussen de takken, de dichtheid van het vlechtwerk. Zo spreken ze in Småland van ‘ormatät’ (slang-dicht) en bouwen ze in Roslagen ‘träskotät’ (klomp-dicht)

Je hoeft je best niet te doen om hankgärdesgårder tegen te komen, je herkent ze vanzelf. Maar wil je ze zien zoals ze eeuwen geleden bedoeld zijn, ga dan naar Råshult; cultuurreservaat en de geboortegrond van Carl von Linée. Wandel rond bij de ouderlijke boerderij, zwerf langs oude rassen rogge, haver en vlas, zet je neus open in de kruidentuin en doe een fika in het tuincafé.

Terwijl ik het snoeiafval in de houtwal stapel jubelen de merels en mezen van opwinding. Nestmateriaal! Het is inmiddels ook voorjaar in mijn hoofd.

(meer foto’s vind je op Instagram – svenska smulor)

SAM_9843

Försök att översätta till Svenska

UPPIFRÅN

Det finns dagar som helt enkelt inte vill lyckas. I så fall hjälper bara trädgården, där man genom nyttigt arbete blir av med frustrationen.

Vintern ska bort, nu! Rävsar löv. Trädklippare.  klipp-klipp-klipp  Ner med de vissna stjälkar. Bokhäcken. Var finns förlängningskabel? Låt denna häcksax böla! Jobbar rigoröst; en halv meter kortare. Tjakkah! Handsågen för de tjockaste grenar. Jag kommer känner det här i kroppen imorgon. Ingen fara. Hagelskur. Fortsätt. Tretio meter bokhäcken. Varför har vi  t r e t i o  meter bokhäck?

Seriöst, varför denna häck? Varför staketet vid gårdens entrén? Det finns ju inget land som har så många häckar och staket som vårt. Om man tittar på Nederländerna uppifrån är det nästan rörande att fastställa hur vi markerar och avdelar våra revir. Vi fjäskar med klassiska järnkonstruktioner,  GAMMAs billiga trädgårdsskärmar, murar och gabioner byggda av armeringsnät med stenblock i. Sensorstyrd belysning beskyddar våra egendomar. Vem är det som äger jorden – egentligen?

Min favorit typ staket står – sjävklart – i Sverige. Lodräta och parvis placerade spiror bär lutade grenar som hålls på plats av kraftiga vidjor. Ofta mer än hundra meter.  ‘Hankgärdesgårdar’ heter de. Härligt ord förresten: ‘hankjerdes[[g]]order’.

Att bygga en sån gärdesgård är handverk. I vinterna skördats träden; granar, helst så gammal som möjligt och uppvuxit i ett hårt klimat. För av en långsam tillväxt blir virket hårdare och mer hållbart. Gjord av 70 år gamla grenar håller en gärdesgård i minst 30 år.  Numera staplas och torkas virket innan man börjar bygga. Även det bidrar till hållbarheten. Variation finns egentligen bara i avståndet mellan grenarna, konstruktionens tätheten. I Småland talas om ‘ormatät’ medan man bygger ‘träskotät’ i Roslagen.

Du behöver inte anstränga dig för att kunna se hanksgärdesgårder, de finns varsomhelst. Men om du skulle vilja se de såsom de någonsin ämnat, åk till Råshult; kulturreservat och Carl von Linnés födelseort. Ströva omkring i gårdsmiljön, vandra längs råg, havre och lin av gamla sorter, öppna näsan i örtagården och fika i trädgårdscaféet.

Medan jag bygger en vall av beskärningsavfall jublar koltrastarna och mesarna. Bomaterial! Under tiden är har våren börjat i mitt huvud.

(Extra bilder hittas på Instagram – svenska smulor)

Getagged , , , , , , , , , , , , , , , ,

Vroegboekkorting

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

In het huis waar ik leef hebben we niks aan vroegboekkorting. Het komt het er gewoon niet van om tijdig vakantieplannen te maken en voor onze favoriete bestemming hoeft dat feitelijk ook niet want daar geldt het “allemansrecht”. Je mag er vrij kamperen, mocht er geen plaats zijn op aangeharkte campings of geasfalteerde camperplaatsen.

Officieel staat het allemansrätt in de Zweedse grondwet sinds 1994. Maar het recht je te mogen begeven over het land en water van anderen, te mogen eten wat de natuur biedt en op een zelfgekozen plek te overnachten dateert eigenlijk al uit de tijd dat lange afstanden nog te paard en te voet afgelegd werden. Dankzij het allemansrätt kon je de reis aanzienlijk verkorten, je honger stillen met bessen of paddenstoelen en ergens een kamp voor de nacht opslaan.

Bij dit vriendelijke gebaar horen ook verantwoordelijkheden, die uitgaan van respect voor elkaar en voor de natuur. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat je dwars door graan-, mais- of aardappelvelden banjert, rotzooi achterlaat of je hightech camper op iemands strak getrimde gazon parkeert. Deze fatsoensregels worden aan Zweedse kinderen al op de basisschool geleerd.

En toch, zo simpel en harmonisch als het klinkt is het niet altijd. Want wanneer ploegen professionele bessenplukkers op grote schaal de bossen leeg oogsten en ruiterevenementen of skiwedstrijden de tere reeënziel teveel schrik aanjagen, rijst de vraag of je zomaar winst mag halen uit andermans eigendom. Het verbond van landbouwers vraagt namens de boeren om duidelijker regels en de Zweedse rijksdienst voor milieu laat experts zich daar over buigen.

Slechts één keer in mijn leven heb ik wild gekampeerd. Aan een beek beschut door wat rotsen zetten we een tentje op. Op enige afstand lag een dikke steen die door zijn vorm uitstekend voldeed als toilet. Er was niemand, er was niks. Alleen de wind en een zon die aan een prachtige, heldere hemel onderging en weer opkwam. Ondanks die natuurlijke eenvoud voelde ik me onrustig, alsof ik moest afkicken van een leven gevuld met hekken, schrikdraad en bordjes “eigen terrein”, verboden toegang” en hier waak ik.”

“Allemansrätt”… ik zoek nog naar de juiste Engelse vertaling van het woord, zodat ook een Amerikaanse president het zou kunnen begrijpen.

(Meer foto’s bij deze columns vind je tegenwoordig op Instagram: svenska_smulor)

vroegboekkorting-foto

Försök att översätta till Svenska

I huset där jag bor är så kallade “boka-tidigt-rabatter” inte till nytta. Det är bara så att vi aldrig planerar semestern långt i förväg och det behövs ju inte för vår favoritbestämmelse eftersom där gäller ”allemansrätten.” Om det inte skulle finnas plats på rent sopade camping och asfalterade husbilsplatser får man tälta ute i vildmarken.

Officiellt har allemansrätten skrivits in i den svenska lagen året 1994. Men egentligen har rätten att gå över annans mark och vatten, plocka bär och svamp och uppehålla sig under en kortare tid, sitt ursprung i  tiden man reste långa distanser till fots eller med häst. Tack vare allemansrätten förkortades resan, hade man något att äta och kunde slå nattläger.

Det hör nog ansvarigheter till den här vänliga gesten, som utgår från respekt för andra människor och naturen. Det är inte meningen att vandra rakt igenom kornåkrar, majs- och potatisfält, lämna skräp eller parkera sin hightech husbil på en välskött, smaragdgrön gräsmatta. Svenska barn lär sig om dessa hövlighetsregler redan i grundskola.

Ändå, det är visst inte så enkelt och harmoniskt som det kanske verkar vara. För om gäng professionella bärplockare storskaligt skördar i skogarna och rådjursjälar förskräcks av rid- och skidklubbar då reser sig frågan om man får utnyttja annans egendom i kommersiellt syfte. Lantbrukarnas riksförbundet  föreslår klara och tydliga spelregler och Naturvårdsverket har numera en expertgrupp för att utreda frågan.

Bara en gång tältade jag i vildmarken. Vid en bäck, nära några berg. En bit bort från tältet låg en stor sten som, på grund av sin form, funkade perfekt som toa. Det fanns ingen, det fanns inget. Bara vinden och solen, som gick ned och upp igen under den vackra himlen. Trots detta kände jag mig oroligt, liksom jag skulle vänja mig av med ett liv fyllt med staket, eltråd och skyltar med varning för hunden, tillträde förbjudet och privat område.

Allemansrätt…jag letar ännu efter ordets engelsk översättning …så att även en amerikansk president skulle lyckas förstå.

(Flera dessa kolumner tillhörande bilder hittar du numera på Instagram: svenska_smulor

Getagged , , , , , , , , , , ,

Wanderwolf

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Daar ligt-ie dan, in het duurzaamheidscentrum in Assen. Klem in een vitrine van plexiglas, de poten vroom gevouwen tegen het onderlijf, de ogen gesloten. Dus, híj was het die op 8 maart 2015 ons huis op een steenworp afstand passeerde; een avontuurlijke jongen uit de buurt van Duitse Münster, op zoek naar een leuke teef met territorium: de “Wanderwolf.”

De populatie wolven van onze buren rukt langzaam op in westelijke richting en bestaat inmiddels uit 57 roedels. Op 3 september 2016 werd opnieuw een exemplaar in ons land gespot, nu bij Beuningen. Dat klinkt als blij nieuws, ware het niet dat de relatie tussen mens en wolf nogal ambivalent is. Zijn terugkeer is een triomf voor natuurliefhebbers maar tegelijk een schrik voor schapenhouders.

In Zweden is dat niet anders. Ook daar verdween de wolf ooit door uitroeiing uit de bossen. In 1970 was het land wolfloos tot er in 1977, eerst in Norrbotten en later in Värmland, weer enkele dieren opdoken. Die bleken bij nader onderzoek van Russisch-Finse komaf; wolven zijn kilometervreters. Tegenwoordig leven er in midden Zweden naar schatting zo’n 350 wolven. Na een jarenlange groei neemt hun aantal sinds 2014 weer af. Toch verklaarde het hoogste bestuurlijke rechtscollege afgelopen week dat er, door jagers met een licentie en volgens een vastgesteld quotum, weer gejaagd mag worden. Wat betekent dat deze winter 24 wolven – pang! – kunnen worden afgeschoten. De motivatie daarbij: ze zorgen voor onrust en overlast bij schapenboeren en elandenjagers.

Op zichzelf begrijpbaar maar jammer toch, dat slechte imago. Want afgezien van domme ongelukken in dierentuinen en in tegenstelling tot spannende sprookjes of gruwelijke trojkaliedjes, gaan mens en wolf doorgaans best goed samen. Sinds de hondsdolheid vrijwel helemaal uit Europa is verdwenen zijn er nauwelijks incidenten geweest. Een wolf is in principe schuw. Grote kans dat je al es een wolventerritorium in Scandinavië, de Alpen, Portugal of Spanje hebt betreden, zonder het überhaupt te merken.

En zo begint 2017 in Zweden met de officiële goedkeuring van de wolvenjacht, terwijl in Nederland de Wanderwolf zijn moments of fame beleeft. Als was hij een popster die, na een intens geleefd leven, veel te vroeg door een noodlottig ongeluk aan zijn einde kwam. Zo’n type waarvan je later vaststelt dat hij baanbrekende werk verrichtte.

 wandelwolf-foto

Försök att översätta till Svenska

”VANDRINGSVARG”

Nu är han där, i natur- och hållbarhetscentret i Assen: “Vandringsvargen.” Kroppen fastnad i en plexiglas vitrin, benen fromt vikande mot bålen, ögonen slutna. Alltså, det var han som passerade, ett stenkast från vårt hus, den 8 mars 2015; en äventyrlig kille som kom från tyska Münsterland, letande efter en tjusig tik med revir.

Grannarnas populationen består under tiden av 57 vargflockar och rycker fram i västlig riktning. Den tredje september 2016 observerades ytterligare en varg i Nederländerna, nära Beuningen. Det låter som glada nyheter om inte relationen mellan människa och varg vore så ambivalent. Hans återkomst är en triumf för naturskyddare men samtidigt ett hot för fårägare.

Samma ambivalensen finns i Sverige. Även där försvann vargen ur skogarna efter vara utrotat. Året 1970 fanns det inte en enda varg kvar tills några djur dök upp igen året 1977, först i Norbotten och sen i Värmland. De verkade ha rysk-finska rötter; vargar är tydligen inte rädd för en långdistanspromenad.

Numera finns det ungefär 350 vargar i Sverige. Antalet ökade under många år men ökningen började avta sen året 2014. Trots detta bestämde högsta förvaltningsdomstolen förra veckan att licensjakten får dra igång och en kvot av 42 vargar ska –pang! – skjutas den här vintern. Tillhörande motiveringen är att vargar orsakar oro och besvär till fårbönder och älgjägare. Vilket är i och för sig förstårbart.

Men synd ändå, denna dåliga framtoning. För förutom en dum olycka i djurgården och i motsatts till spännande sagor, går människa och varg oftast bra ihop. Nu när nästan hela Europa är rabiesfri rapporteras knappt incidenter. Vargen är i princip skygga till sin natur. Antagligen har du redan beträtt en vargrevir i Skandinavien, Alperna, Portugal eller Spanien utan att märkas.

Så här börjar året 2017 i Sverige med ett officiellt tillstånd att skjuta vargar, medan i Nederländerna en “Vandringsvarg” upplever sina moments of fame i Assen. Som vore han en popstjärna, en typ som har levat livet intensivt och gick sitt öde till mötes vid unga år. En sån som efteråt verkar varit en nydanare.

Getagged , , , , , , , , , ,

De mieren

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Er waren eens 2 mieren. Ja, er waren natuurlijk veel meer mieren want een mier komt nooit alleen, maar laat ik vertellen over deze 2 mieren; Mildred en Magna. Mildred was een oudere werkster en stond bekend om haar wijze raad. Als er problemen in de kolonie waren wist Mildred daar altijd een mierenmouw aan te passen. Daarom genoot Mildred een zeker aanzien. Magna was meer van het opruimerige type en mieresterk. Geen takje was haar te zwaar, geen blad te groot. Ook zij had daardoor respect verworven. 

Het was een lange, strenge winter geweest. Maandenlang hadden de mieren zich binnen verschanst en tot grote ergernis van Magna was de kolonie behoorlijk vervuild geraakt. Maar nu de voorjaarszon voorzichtig begon te schijnen kwam iedereen in beweging. Gangen werden geveegd en kamers opgeschoond. Ook Mildred hielp mee. Ze kende de ergernis van Magna en had haar aangemoedigd geduld te hebben en het effect van de zon rustig af te wachten. Eindelijk was het zover.

Mildred sleepte juist een reusachtige dennennaald weg toen ze Magna zag. “Laat me je helpen”, zei Magna, “waar moet-ie naar toe?” “Geen idee, ik heb hem niet meer nodig”, zei Mildred. “Weet je het zeker? Hij ziet er nog zo goed uit!” zei Magna en ineens kreeg ze een idee. “De buren!” Naast de enorme mierenkolonie waar Mildred en Magna toe behoorden lag een veel kleinere hoop die zijn mierenbewoners maar nauwelijks beschutting had kunnen bieden tegen de ijzige winterkou.

Om niet het risico te lopen verslonden te worden door de kaken van de territoriumbewuste buurmieren, besloten Mildred en Magna hun dennennaald in een tussen beide hopen gelegen kuiltje neer te leggen. “Te koop”, schreven ze met hun fijne mierenpootjes in het zand. Enthousiast over hun oplossing en gedreven door goede wil gingen ze op zoek naar nog meer herbruikbaar materiaal. Het werkte. De kuil groeide uit tot een bekende ‘second-hand’  waarvan de opbrengst aan hooploze mieren geschonken werd. 

Niemand weet waarom eind 19de eeuw, 2 rijke dames in Stockholm hun tweedehandshandeltje “Myrorna” (”de mieren”) noemden. Maar het werd een succes en groeide uit tot een winkelketen, inmiddels eigendom van het Leger de Heils, met 34 filialen door heel Zweden. Op deze non-sponsored blog maak ik graag reclame voor Myrorna. Ga erheen voor een boek, vintagekleding of oud servies en verwen jezelf met een gerust geweten.

Website Myrorna (Zweeds):  http://myrorna.se/

“Myrorna, varför heter ni så?”: www.youtube.com/watch?v=9QAnBDhjOyU

De mieren2 foto

Försök att översätta till Svenska

MYRORNA

Det var en gång två myror. Visst fanns det många myror, en myra kommer ju aldrig ensam, men låt mig berätta om den här myrorna: Mildred och Magna. Mildred var känd för hennes flitigt arbete och goda råd. Om det fanns problem i samhället kom Mildred med lösningar. Det var därför hon hade ett högt anseende. Magna var annorlunda; hon var typen städerska och stark som en….myra. Ingen gren var för svårt att bära för henne, inget löv för stort. Och därför respekterades även hon mycket i myrsamhället.

Det hade varit en vargavinter. Myrorna hade dolt sig djupt i korridorer och till Magnas förargelse förorenades myrstackan. Men nu vårsolen började lysa vaknade och rörde alla sig. Korridorer sopades, rum städades. Även Mildred hjälpte till. Hon visste om Magnas förargelse och hade uppmuntrat henne att ha tålamod och avvakta solens effekten. Och äntligen hade tiden kommit.

Mildred precis släpade ett jättestort tallbarr, då hon såg Magna. “Låt mig hjälpa dig”, sa Magna, “vart vill du ha barret?” ”Ingen aning, det verkar vara överflödigt”, sa Mildred. “Är du säker? Det ser fortfarande fint ut!”, sa Magna och plötsligt fick hon en idé. “Grannarna!” Bredvid Mildreds och Magnas stora myrstack fanns ett litet exemplar, som nästan inte lyckades skydda grannmyrorna mot starka vinterkölden.

Mildred och Magna ville inte riskera slukas mellan käkarna av deras revirmedvetande grannarna och därför lade de tallbarret i en svacka, mittemellan båda myrstackarna. Med deras tunna myrbenen skrev de “till salu”  i sanden. Entusiastiska över lösningen och med den goda viljan som drivkraft, samlade Mildred och Magna ännu mer återbruksmaterial. Och det funkade. Svacken växte fram och blev en känd ‘second-hand’. Vinsten skickades till “myrstacklösa myror”.

Ingen vet varför vid slutet av 1900-talet, 2 rika damer i Stockholm kallade deras second-handaffär “Myrorna”.  Men det blev en succé och utvecklade sig till en butikskedja för second hand-varor,  med 34 butiker i hela Sverige, styrt av Frälsningsarmén. I den här “non-sponsered blog” reklamerar jag gärna för Myrorna. Gå dit att köpa en bok, vintagekläder eller gammmaldags servis och skämmer dig bort med lugnt samvete.

 Websida Myrorna  http://myrorna.se/

“Myrorna, varför heter ni så?”: www.youtube.com/watch?v=9QAnBDhjOyU

Getagged , , , , , , ,