Tagarchief: Uppsala

Aardig privé

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

In het brandschone trappenhuis kwam ik zelden iemand tegen. Alleen via de openstaande balkondeuren vernam ik dat er leven was bij de buren. En in de late avond, als ik probeerde de slaap te vatten, drongen geluiden door die erop wezen dat er van dat leven volop genoten werd. Maar meestal was het doodstil en moest ik voor wat gezelligheid de deur uit. Zo kwam het dat ik op een mooie zondagmiddag de fiets pakte en naar Ulva Kvarn reed.

Ulva Kvarn is een meer dan 700 jaar oude watermolen, die zijn naam dankt aan de tijd dat wolven er het water van de Fyrisån overstaken. Door de eeuwen heen had de watermolen een wisselende reputatie. In de 18de eeuw beleefde de plek zijn glorietijd. De zagerij, smederij en brandewijnstokerij waren van serieus economisch belang en dienden tot 1929 Uppsala’s Universiteit. Maar er waren ook tijden van malaise, malle molenaars en zgn. “piskerels”; mannen die  – ik verzin dit niet-  van urine doordrongen aarde verzamelden, voor de productie van salpeterzuur, bestanddeel van oorlogskruit.

In de schuren waar vroeger ambachtslieden werkten hebben nu o.a. een glasblazer en edelsmid hun atelier. Er zijn wat antiek- en curiosawinkeltjes, een simpel café, een restaurant en af en toe is er markt. ’s Zomers spelen kinderen langs de oevers van de rivier, terwijl anderen bijkletsen met een doosje verse, bij Ulva Gubben geplukte aardbeien binnen handbereik. Zo heerlijk simpel kan het leven zijn.

De middag bij de watermolen deed me goed tot ik na een zweterige terugtocht, onder de douche, een teek ontdekte. De plaats waar het bijtgrage beestje zich genesteld had was  -ik laat de intieme details graag achterwege-  ronduit ongelukkig. Onbereikbaar, onmogelijk door mijzelf te verwijderen. Wat nu? Gegeneerd wrong ik me langs het balkonschot, waar ik werd aangestaard door een paar verbaasde buurogen. “Ehmmmm….zou je me misschien even kunnen helpen?”   

Voor ik het wist stond ik halfnaakt voor mijn wildvreemde jonge buurvrouw. Vriendelijk, maar zonder ook maar één poging te wagen aan smalltalk te doen, hielp ze me van de teek af. In de weken die volgden trof ik haar nog 2 keer in het trapportaal. Slechts een mager knikje wisselden we uit. Nooit meer hoorde ik het bed kraken en steunen. Er verandert iets als de buren een gezicht krijgen.

(Meer foto’s bij deze columns vind je tegenwoordig op Instagram: svenska_smulor)

privekwestie-foto

Försök att översätta till Svenska

GANSKA PRIVAT

I rena trapphuset stötte jag sällan på någon. Bara genom öppna balkongdörrarna märkte jag att det fanns liv hos grannlägenhetet. Och sent på kvällarna, när jag försökte sova, hörde jag ljud som pekade ut att det där livet njutades fullt ut. Men vanligen var det helt tyst och tvingades jag åka ut för att ha det lite mysigt. Så där hände det att jag cyklade till Ulva Kvarn.

Ulva Kvarn är en mer än 700 år gammal vattenkvarn vilkas namn hänvisar till tiden läget fungerade som ett vadställe för vargar. Genom seklerna hade kvarnen en skiftande framtoning. Under 1800-talet gick det mycket bra för Ulva Kvarn. Sågverket, smedjan och brännvinsbränneri hade en stark ekonomi som, under en vis period, bidrog till Uppsala’s universitet. Men det fanns också perioder med förfall, fattigdom, galna mjölnare och ”pissegubbar”; män som  -jag hittar inte på det här-  samlade in urinindränkt jord för att kunna ta tillvara salpeter, använts som krut i eldvapen.

I bodarna där handverkare jobbade förr har numera en silversmedja och en glasblåsare sina ateljéer. Det finns några små antik- och kuriosabutiker, ett café och en krog. Då och då är det marknad eller bakluckeloppis. På sommaren leker barn längs åns bräddar. Andra tar med sig en ask färska, hos Ulva Gubben plockade jordgubbar och trivas på gräset. Så härligt och enkelt kan livet vara.

Jag mådde bra av den där eftermiddag i Ulva Kvarn. Tills jag, efter en svettig cykeltur, tog en dusch och upptäckte en fästing. Bitsugen parasiten hade installerat sig på en plats  – jag undviker hellre intima detaljer-  som var absolut olämpligt. Oåtkomligt, omöjligt att få bort själv. Vad göra nu? Generade böjde jag över balkongplanket och möttes av ett par förvånade ögon. “Ehhmmm…skulle du kanske kunna hjälpa mig?”

En stund senare stod jag halvnaken framför min okänd ung grannkvinna. Vänligt, men utan att försöka använda typ smalltalk en enda gång, tog hon bort fästningen. Veckorna därpå träffades vi två gånger till i trapphuset. Vi nickade men sa ingenting. Aldrig mer hörde jag sängen knaka eller rösterna stöna. Vissa saker förändrar när grannarna  får ett ansikte.

(Flera dessa kolumner tillhörande bilder hittar du numera på Instagram: svenska_smulor

Getagged , , , , , , , ,

Staartjes

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Ooit in een grijs verleden, hadden we een zwarte kat. Zijn officiële naam was Aart en die hield verband met zijn bijnaam. Aart was namelijk in een soort stuitligging ter wereld gekomen en daarbij was zijn staartje gebroken. Het uiteinde viel er kort na de geboorte af en droogde mooi in. We adopteerden de kleine Aart en kregen er het restantje staart bij cadeau. Zijn roepnaam werd Staartjes.

Staartjes bleek over een onstuimig karakter te beschikken. Of het nou ging om eten, vechten of seks; hij hield totaal geen maat. Misschien was behalve zijn staart ook in zijn brein wel iets bekneld geraakt.

Toen ik deze zomer in een plantsoen in Uppsala op een beeldje stuitte van een kat met afgebroken staart, dacht ik eerst aan vandalisme en direct daarna aan onze Staartjes, maar het bleek te gaan om Pelle Svanslös, een beroemde kinderboekenkat.

Pelle Svanslös is een goedmoedig plattelandstype wiens staart door een rat werd afgebeten. Door achterin een auto te springen weet hij naar de stad te verhuizen en een nieuw leven te beginnen. Maar Pelle wordt vanwege zijn uiterlijk gebrek getreiterd en bedrogen door de nare Måns en zijn helpers; Bill en Bull. Toch winnen in de verhalen de wijsheid, vriendelijkheid en tolerantie het altijd van de verdorvenheid.

Bijzonder is dat Gösta Knutsson de boeken over Pelle vlak voor en tijdens de 2de wereldoorlog schreef. Het zijn dan ook beslist niet zomaar kinderverhalen. Knutsson baseerde zijn rolfiguren op werkelijk bestaande volwassenen en een wereld in die in strijd verkeerde. De boodschap dat niemand het recht heeft zich meer te voelen dan een ander past typisch bij die 40-er jaren maar is helaas nog steeds actueel.

De verhalen over Pelle en zijn vrienden zijn populair. Ze verschenen o.a. als prentenboek, stripboek, film, theaterstuk en als “julkalender” op de Zweedse televisie.

Staartjes werd niet oud. Dat was, gezien zijn levensstijl, te verwachten. Maar Pelle Svanslös leeft voort, tenminste in Uppsala. Daar kun je tijdens een speciale stadswandeling alles over deze kat ontdekken.  Beeldjes staan in Stadsträdgården en in het kleine Frodeparken.

 

Info Pelle-stadswandelingen in Uppsala (engels): http://www.uppsalaexperience.se/Eng/pelle.htm

Pelle Svanslös, tekenfilm, engels ondertiteld: https://www.youtube.com/watch?v=2CazB1_5518

Info boeken en ”Våga Vara Snäll-stipendium!” (Zweeds): http://www.pellesvanslos.se/

 Staartjes foto

Försök att översätta till Svenska

SVANSLÖS

Vi hade en gång en svart katt. Hans officiella namn var Aart, som hängde ihop med hans binamn. Aart föddes nämligen typ sätesbjudning på ett sätt svansen spräcktes. Ändan lossnade och torkade ren. Vi adopterade Aart och fick hans lilla svansrest som present. Hans smeknamn blev Staartjes. (Staartjes översättas som: små svansarna. Det finns en känd tv-person i Nederländerna som heter Aart Staartjes)

Staartjes visade sig ha en vild karaktär. Såväl när han åt och kämpade som med sexet var han totalt måttlöst. Kanske hade, såsom hans svans, nåt gått sönder i hans hjärnan under förlossningen.

När jag stötte på en staty av en katt med avbruten svans, trodde jag först det handlade om skadegörelse och strax därefter tänkte jag på vårt Staartjes, men det visade sig handla om Pelle Svanslös, en berömd barnbokskatt.

Pelle Svanslös är en godhjärtad bondetyp, som fick sin svans avbiten av en råtta. En dag smyghoppar han in i en bil och så här flyttar han till stan för att börja ett nytt liv.  Men på grund av sitt utseende mobbas och luras Pelle av elake Måns och hans hjälpare; Bill och Bull. Dock i alla historier segrar vänligheten, visdomen och tolerans över ondskan.

Det är särskilt att böckerna skrevs av Gösta Knutsson precis innan och under andra världskriget. Därför blev det inte bara vanliga, roliga barnhistorier. Knuttson baserade rollfigurer på kände vuxna och en värld som var i strid. Budskapet att ingen har rätt att känna sig bättre än andra, passade bra till 40-talet men är fortfarande tyvärr nog aktuellt.

Berättelser om Pelle och hans vänner är populära. De har bland annat kommit som bildbok, seriealbum, film, teaterpjäs, och som julkalender i SVT.

Staartjes blev inte så gammal. Vilket, på grond av sin livsstil, var förutsägbart. Men Pelle Svanslös lever vidare, åtminstone i Uppsala. Där kan man göra en speciell stadsvandring och upptäcka allt om katten Pelle. Statyer finns i Stadsträdgården och i lilla Frodeparken.

Info Pelle-stadsvandringar i Uppsala:  http://www.uppsalaexperience.se/sidor/pelle.htm

Pelle Svanslös,  film, engelsk textning: https://www.youtube.com/watch?v=2CazB1_5518

Info böckerna och ”Våga Vara Snäll-stipendium!” (svenska): http://www.pellesvanslos.se/

Getagged , , , ,

UISS

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Waarom zou je in hemelsnaam Zweeds willen leren? Zweden spreken doorgaans goed Engels en IKEA levert een keurig vertaalde montagebeschrijving bij haar producten.

De studenten van mijn taalklas, die zich elke dag verzamelen in het lokaal van juf Linda, vormen een bont gezelschap. Zowel leeftijd als thuisland lopen erg uiteen.  Ik oefen conversatievaardigheden met o.a. een Zwitserse die taalreizen organiseert, met een kersvers in Zweden gestationeerde ijshockeytrainer uit Oostenrijk, met een Poolse dertiger die de muziekteksten van Kent wil kunnen verstaan, met een jonge studente uit de USA die gaat promoveren op “de Vikingen” en met de gepensioneerde Jay, ook uit Amerika, die het knauwen maar niet af kan leren.

“Uppsala International Summer Session (UISS)” biedt beginners en gevorderden de kans om Zweeds te leren in de stad waar de oudste universiteit van Scandinavië staat. De ochtendcolleges bestaan uit puur taalonderwijs. Voor de middagen kun je kiezen; muziek, literatuur, drama om je uitdrukkingsvaardigheden te verbeteren, extra grammatica of colleges over de Zweedse verzorgingsstaat.

Linda is geduldig en heeft een goed gevoel voor humor. We werken uit een boek, doen woordspellen en spreken veel en uitsluitend Zweeds. Ongeschreven regel is dat je elkaar daarbij zoveel mogelijk helpt.  Samen stuntelen we op zinnen en werkwoorden. Zelfs ’s avonds in de studentenkroeg, hier “Nation” genoemd, zet zich dat soms voort. Veel van de taalopdrachten gaan over aspecten van Zweden of over gewoontes in ieders eigen land.  Zo weet ik nu dat Finnen dol zijn op hun toetje “Mämmi”, dat gemaakt wordt van een soort ingekookt Fins bier, dat je niet meer van je tanden afkrijgt.

Spelenderwijs leer ik veel bij en leg ik alsnog een basis onder mijn kennis.  Ik denk inmiddels in het Zweeds en wie weet droom ik ook wel in het Zweeds.

De dagen zijn intensief, het leren wordt serieus genomen. Maar er is gelukkig ook tijd voor een “fika”, film, een bankje in Botaniska Trädgården, een loppis en een dagje luieren aan de scherenkust.

Binnen een week voelen mijn appartement en krakkemikkige studentenfiets als eigen, ik heb een abonnement op de bieb, eet dagelijks een doosje Zweedse aardbeien, ben bier gaan drinken en mijn klasje is een groep. Wonderlijk snel ben ik me thuis gaan voelen bij mensen waarvan ik feitelijk weinig weet.

Taal verbindt, dat bewijst de UISS.

Meer informatie: http://www.uiss.org/index.php/en/

UISS foto

Försök att översätta till Svenska:

Varför skulle man vilja lära sig tala svenska? Svenskarna talar vanligtvis bra engelska och IKEA bifogar fin översatta monteringsbeskrivningar till sina produkter.

Den som samlar i “fröken” Linda’s språkklass varje dag, formar ett blandat sällskap. Både åldrar och hemländer är olika.  Jag övar konversationsfärdigheter med en kvinna från Schweiz som arrangerar språkresor, med en nyligen anställt ishockeytränare från Österrike, med en polsk musikfan som vill gärna förstår texterna av Kent, med en ung student från U.S.A. som ska doktorera i ämnet “vikingar”  och med en pensionerad man, också från Amerika, som kan inte låta bli att prata med en härlig stark accent.

“Uppsala International Summer Session (UISS)” bjuder chansen att lära svenska i staden där äldsta universitet i Skandinavien finns.

Morgonlektioner är pur språkundervisning. För middaglektioner får man välja: musik, litteratur, ”förbättre din svenska med hjälp av drama/gestaltning”, extra grammatik eller utflykter till olika myndigheter som representerar svenska samhället.

Linda har både tålamod och humor. Vi använder en bok men också gör ordlekar och talar mycket, bara svenska.  Oskriven regeln är att hjälpa varandra. Tillsammans drumlar vi med meningar och verben. Även på kvällarna, i studentkrogen, som kallas för “Nation” här, fortsätter vi ibland snacka om namn och ord. Många språkuppdrag handlar om Sverige eller vanor i vårt eget land. Därför vet jag nu att finländarna tycker mycket om desserten “Mämmi”, vilket är typ blandning av finsk öl och rågmjöl och nästan inte får bort från tänderna.

På ett lekande sätt lär jag mycket till och lägger jag en bas under min kunskap ändå. Under tiden tänker jag på svenska och kanske jag även drömmer på svenska.

Dagarna är intensiva, jag är seriös med att lära. Men lyckligtvis finns det tid för fika, film, en bank i Botaniska Trädgården, en loppis och en lugn dag i skärgården.

Efter nästan en vecka känner mitt lägenhet och min gammal studentcykel som egen, jag har en abonnemang på biblioteket, äter en aska jordgubbar varje dag, har börjat dricka öl och min grupp är en enhet. Underlig fort känner jag mig hemma med folk jag faktisk vet lite om.

Språket förbinder, så bevisar UISS

Info om UISS: http://www.uiss.org/index.php/en/

Getagged , ,