Tagarchief: blog zweden

Smerig verhaal

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Voor het eerst in mijn leven heb ik zelf “semlor” gebakken, waarbij  – voor de tweede keer in mijn leven –  mijn wijsvinger in de staafmixer terecht kwam.

Natuurlijk had ik me voorgenomen dat het me nooit meer zou gebeuren: de turboknop indrukken terwijl je met je vinger restjes gemalen kruimels weg peutert. Die eerste keer was ‘haast’ de oorzaak, nog voor mijn grut uit school zou komen wilde ik mijn baksel klaar hebben. Het mixermes was vlijmscherp en kliefde zich meedogenloos rondcirkelend in mijn vinger. Eenmaal los  – de pijn viel gek genoeg mee –  fietste ik zo snel ik kon naar de huisarts, met één hand aan het stuur en de ander in een theedoek gewikkeld. Nadat een röntgenfoto duidelijk maakte dat het kootje in tact was gebleven, was de schrik gauw over. Dat gold niet voor mijn arme kinderen, die hun moeder niet thuis troffen en zich angstig afvroegen waarom de keukenmuur er uitzag alsof er een moord was gepleegd. Smerig verhaal.

Maar vandaag liep het goed af en was een simpele pleister voldoende. Bij een kopje thee kon ik genieten van een heerlijke semla; een bolletje van wit brood, gevuld met amandelmassa, kardemom en slagroom en versierd met een kapje, dat bestrooid wordt met poedersuiker.

In de 17de eeuw werden semlor geserveerd als “hetvägg”; luxe witte broodjes, drijvend in een pan warme melk. Tegenwoordig eet je ze bij de koffie, zijn er diverse varianten te koop en verschillen de tradities rondom de semla van streek tot streek. In Skåne horen ze bij “bullemåndag” maar de meeste Zweden eten een semla op “fettisdag”. Die “vette dinsdag” is de dag voorafgaand aan aswoensdag. Ooit volgde daarop voor veel mensen de vastentijd; een periode van onthouding en bezinning. Maar tradities zijn dynamisch en zo werd het in de loop der tijd gewoonte om in de 7 weken voor Pasen élke dinsdag een semla te eten. Inmiddels is de consumptie niet meer beperkt tot dinsdagen en zijn de broodjes al vanaf Kerst verkrijgbaar. Meer dan 40 miljoen worden er jaarlijks verorberd, die van de thuisbakkers niet meegerekend.

Dat het eten van semlor niet zonder gevaar is blijkt uit het volgende tragedie. In de avond van fettisdag 1771 overleed koning Adolf Frederik nadat hij zich te buiten was gegaan aan semlabroodjes. Officieel luidde het overlijdensbericht als volgt: “Zijne Majesteits dood is veroorzaakt door indigestie na het eten van “hetvägg”, zuurkool, knolraap, kreeft, kaviaar, bokking en champagne.”

Over smerige verhalen gesproken.

Smerig verhaal foto

Försök att översätta till Svenska

EN SKITIG HISTORIA

För första gången i mitt liv har jag bakat semlor, varvid – för andra gången i mitt liv – mitt pekfinger råkade i stavvispen.

Självklart var avsikten att det aldrig, aldig skulle hända igen: trycka på turboknappen medan man pillar ur fastsittande smulor med fingret. Den där första gången var förklaringen att jag hade lite bråttom. Jag ville ha min bakelse färdig innan mina flickor kom hem från skolan. Vispkniven var vass och trängde sig brutalt runtcirklande in i fingret. Efter jag lossnat fingret  – värken var förvånande mild –  cyklade jag så snabbt jag kunde till husläkaren, den ena handen på styret och den andra vecklad i en diskhandduk. Efter att en röntgenbild visade att fingerbenet hade hållit sig, var förskräckelsen över. Det gällde inte mina stackars barn, som inte träffade sin mamma hemma och ångestfullt frågade sig varför köksväggen sog ut som om ett mord begåtts. En skitig historia.

Men idag behövdes ingen läkare, ett enkelt plåster räckte. Jag kunde njuta en god semla; en bulle av ljust vetebröd med söt fyllning av mandelmassa, kardemumma och grädde och prytts av ett lock, beströtts av florsocker.

I 17-talet serverades semlor som ”hetvägg”; luxiga, ljusa bullar som doppades i varm mjölk. Numera äts de som fikabröd, säljes olika typ och varierar semlans traditioner från landskap till landskap. I Skåne äts de på ”bullemåndag” men de flesta svenskar äter en semla på ”fettisdagen”. Den där ”fetta tisdagen” är dagen innan askonsdagen. Förr började därefter fastetiden; en period av avhållsamhet och tid för eftertanke. Men traditioner är dynamiska och så blev det vanan att äta en semla varje tisdag under fastans sju veckor. Under tiden begränsas semlas förtäringen inte bara till tisdagar och säljes de i bagerier från december till påsk. Svenskarna konsumerar mer än 40 miljoner semlor om året och till detta tillkommer nog alla hembakade bullar.

Äta semlor kan vara farligt, så visar den här tragedien: på fettisdagen året 1771, avled Kung Adolf Fredrik efter han har ätit semlor. Officiella bulletinen om kungens död meddelar följande: “Hans Majestäts dödsfall har skett av indigestion av hetvägg, surkål, rofvor, hummer, kaviar, böckling och champagnevin.”

Men oj, det är ju vad man kallas för en skitig historia.

Getagged , , , , , , , , , , ,

Peper

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Göran Borg is een eenzame stakker. Traag, voorovergebogen en met een zwaar Skåns accent sluipt de man door het leven, de dagen tellend sinds zijn vrouw hem voor een vlotter mansexemplaar heeft ingeruild. Alleen de plaatselijke voetbalclub doet de 50-plusser nog een beetje opveren. Na een oneervol ontslag is de ellende compleet. Met zijn ziel en een schamel doosje persoonlijke bezittingen onder de arm verlaat hij zijn harteloze werkgever.

Regisseur Hannes Holm (“een man die Ove heet”) zet in de boekverfilming van “The Most Beautiful Hands of Delhi” – nu te zien op Netflix – opnieuw een oudere, emotioneel incompetente man in de hoofdrol. In de eerste minuten roept Göran Borg medeleven maar ook ergernis op. Je zou hem scherpe woorden in de mond willen leggen, zijn vuisten willen doen heffen en eigenhandig de bekende peper in de r**t willen steken, gewoon omdat je hem beter gunt.

Maar dan meldt Göran zich impulsief aan voor een groepsreis naar India. Al binnen 2 dagen na aankomst stelt hij teleurgesteld vast: “Niks ‘vluchtoord voor de ziel’! Hoezo ‘land vol wijsheid en kalmte’? India stinkt, is arm, chaotisch en lawaaierig!” Het wordt er niet beter op als de ‘Delhi Belly’ hem, na het drinken van kraanwater, heen en weer dwingt tussen wc-pot en kotsemmer. Precies op dat dieptepunt duikt naast zijn bed een wonder op in de persoon van Yoendra Sing Takoer, kortweg: Yogi. Deze onverzettelijke rasopportunist neemt ‘Mr. Gora’ onder zijn hoede als ware het zijn broer.

Het verschil tussen beide mannen had niet groter kunnen zijn. Waar de introverte Zweed zich laat leiden door nobele begrippen als gelijkwaardigheid en bescheidenheid en zijn eigen gevoelens niet herkent, laat de Indiër zich voeren door zijn ‘innerlijke goden’. Yogi schroomt niet om valse titels op visitekaartjes te gebruiken, dringt zich op in societykringen, gaat zich te buiten aan zoetigheden uit moeders koelkast en maakt geen probleem van overspel. Komische verwikkelingen zijn het gevolg maar het verhaal gaat verder dan dat. Een verliefdheid maakt ook bij ‘Mr. Gora’ opportunisme en onvermoede vasthoudendheid los.

Göran Borg verrast dochter en ex als hij besluit in India te blijven. Hij bluft zich als buitenlandcorrespondent bij een Zweedse krant naar binnen, duikt louche fabrieken in om het bestaan van kinderarbeid te bewijzen en neemt mierzoet wraak op zijn oude werkgever.

Die peper kunnen we bewaren voor in de curry.

 peper (2)

Försök att översätta till Svenska

PEPPAR

Göran Borg är en ensam stackare. Trögt, framåtlutat och i tung skånsk dialekt smyger mannen genom livet medan han räknar alla dagar sen sin fru bytte honom till en mer ambitiös mansperson. Endast det lokala fottbollsslaget uppmontrar 50-plussaren. När han får sparken är eländet komplett. Med en liten låda personliga grejer under armarna lämnar han betryckt sin hårdhjärtade arbetsgivare.

I filmatiseringen av boken ’Delhi vackraste händer’  – aktuellt på Netflix-  väljer regissören Hannes Holm (”en man som heter Ove”) återigen en emotionellt omogen gubbe i huvudrollen. Under de första minuter väcker Göran Borg både ömkan och förargelse. Man skulle vilja lägga honom skarpa ord i munnen, göra honom lyfta knytnävarna, och ’späcka honom med röd peppar’, bara för att man förunnar honom bättre.

Men då anmäler Göran Borg sig, impulsivt, till en gruppresa till Indien. Knappast 2 dagar på plats fastställer han besviken: ”Vadan ’hide-away for your soul’? Vad då ’country filled with wisdom and calmness’? Indien är varmt, stressigt, stinkande, fattigt, rörigt och högljutt!” Situationen förbättras inte precis när han dricker kranvatten och ’the Delhi Belly’ tvingar honom fram och tillbaka mellan toa och kräkhink. Just i detta bottenläge dyker Yoendra Sing Takoer  – Yogi kallad – upp vid hans säng. Den här glada opportunist tar hand om ’Mr. Gora’, nykter och andaktsfullt som en bror.

Skillnaden mellan männen kunde inte varit större. Den introverta svensken ledas av nobla begrepp som jämställdhet och ödmjukhet och känner inte igen sina egna sinnesrörelser medan Indiern förs av sina ’inre gudar’. Han skamlöst använder falska titlar på visitkort, tränger sig in i rika kretser, tjuväter sötsaker från mamas kylskap och har inga problem med snedsprång. Starka olikheterna ledar till roliga förvecklingar men historien bjuder mer än bara det. Även ‘Mr. Gora’ visar ha en opportunistisk sida. När han förälskar sig tar han steg han hade aldrig vagade drömma om.

Göran Borg överraskar sin dotter och ex-fru med meddelandet att han kommer stanna i Indien. Han ge sig ut för utlandskorrespondent och därmed får ett jobb hos en svensk tidning, utforskar utnyttjande av industriarbetande barn och ta sockersöt hämnd på sin förre detta chef.

Den där pepparn kan vi bevara och använda till en god curry.

Getagged , , , , , , , , , , , ,

Aardig privé

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

In het brandschone trappenhuis kwam ik zelden iemand tegen. Alleen via de openstaande balkondeuren vernam ik dat er leven was bij de buren. En in de late avond, als ik probeerde de slaap te vatten, drongen geluiden door die erop wezen dat er van dat leven volop genoten werd. Maar meestal was het doodstil en moest ik voor wat gezelligheid de deur uit. Zo kwam het dat ik op een mooie zondagmiddag de fiets pakte en naar Ulva Kvarn reed.

Ulva Kvarn is een meer dan 700 jaar oude watermolen, die zijn naam dankt aan de tijd dat wolven er het water van de Fyrisån overstaken. Door de eeuwen heen had de watermolen een wisselende reputatie. In de 18de eeuw beleefde de plek zijn glorietijd. De zagerij, smederij en brandewijnstokerij waren van serieus economisch belang en dienden tot 1929 Uppsala’s Universiteit. Maar er waren ook tijden van malaise, malle molenaars en zgn. “piskerels”; mannen die  – ik verzin dit niet-  van urine doordrongen aarde verzamelden, voor de productie van salpeterzuur, bestanddeel van oorlogskruit.

In de schuren waar vroeger ambachtslieden werkten hebben nu o.a. een glasblazer en edelsmid hun atelier. Er zijn wat antiek- en curiosawinkeltjes, een simpel café, een restaurant en af en toe is er markt. ’s Zomers spelen kinderen langs de oevers van de rivier, terwijl anderen bijkletsen met een doosje verse, bij Ulva Gubben geplukte aardbeien binnen handbereik. Zo heerlijk simpel kan het leven zijn.

De middag bij de watermolen deed me goed tot ik na een zweterige terugtocht, onder de douche, een teek ontdekte. De plaats waar het bijtgrage beestje zich genesteld had was  -ik laat de intieme details graag achterwege-  ronduit ongelukkig. Onbereikbaar, onmogelijk door mijzelf te verwijderen. Wat nu? Gegeneerd wrong ik me langs het balkonschot, waar ik werd aangestaard door een paar verbaasde buurogen. “Ehmmmm….zou je me misschien even kunnen helpen?”   

Voor ik het wist stond ik halfnaakt voor mijn wildvreemde jonge buurvrouw. Vriendelijk, maar zonder ook maar één poging te wagen aan smalltalk te doen, hielp ze me van de teek af. In de weken die volgden trof ik haar nog 2 keer in het trapportaal. Slechts een mager knikje wisselden we uit. Nooit meer hoorde ik het bed kraken en steunen. Er verandert iets als de buren een gezicht krijgen.

(Meer foto’s bij deze columns vind je tegenwoordig op Instagram: svenska_smulor)

privekwestie-foto

Försök att översätta till Svenska

GANSKA PRIVAT

I rena trapphuset stötte jag sällan på någon. Bara genom öppna balkongdörrarna märkte jag att det fanns liv hos grannlägenhetet. Och sent på kvällarna, när jag försökte sova, hörde jag ljud som pekade ut att det där livet njutades fullt ut. Men vanligen var det helt tyst och tvingades jag åka ut för att ha det lite mysigt. Så där hände det att jag cyklade till Ulva Kvarn.

Ulva Kvarn är en mer än 700 år gammal vattenkvarn vilkas namn hänvisar till tiden läget fungerade som ett vadställe för vargar. Genom seklerna hade kvarnen en skiftande framtoning. Under 1800-talet gick det mycket bra för Ulva Kvarn. Sågverket, smedjan och brännvinsbränneri hade en stark ekonomi som, under en vis period, bidrog till Uppsala’s universitet. Men det fanns också perioder med förfall, fattigdom, galna mjölnare och ”pissegubbar”; män som  -jag hittar inte på det här-  samlade in urinindränkt jord för att kunna ta tillvara salpeter, använts som krut i eldvapen.

I bodarna där handverkare jobbade förr har numera en silversmedja och en glasblåsare sina ateljéer. Det finns några små antik- och kuriosabutiker, ett café och en krog. Då och då är det marknad eller bakluckeloppis. På sommaren leker barn längs åns bräddar. Andra tar med sig en ask färska, hos Ulva Gubben plockade jordgubbar och trivas på gräset. Så härligt och enkelt kan livet vara.

Jag mådde bra av den där eftermiddag i Ulva Kvarn. Tills jag, efter en svettig cykeltur, tog en dusch och upptäckte en fästing. Bitsugen parasiten hade installerat sig på en plats  – jag undviker hellre intima detaljer-  som var absolut olämpligt. Oåtkomligt, omöjligt att få bort själv. Vad göra nu? Generade böjde jag över balkongplanket och möttes av ett par förvånade ögon. “Ehhmmm…skulle du kanske kunna hjälpa mig?”

En stund senare stod jag halvnaken framför min okänd ung grannkvinna. Vänligt, men utan att försöka använda typ smalltalk en enda gång, tog hon bort fästningen. Veckorna därpå träffades vi två gånger till i trapphuset. Vi nickade men sa ingenting. Aldrig mer hörde jag sängen knaka eller rösterna stöna. Vissa saker förändrar när grannarna  får ett ansikte.

(Flera dessa kolumner tillhörande bilder hittar du numera på Instagram: svenska_smulor

Getagged , , , , , , , ,

Trafik-Mia

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Noem het een afwijking, maar het is zó fijn; luisteren naar de verkeersinformatie van radio P4 Stockholm. De zender werkt namelijk met 1300 burgermelders die informatie aanleveren over de situatie op de wegen en in het openbaar vervoer. Dat levert smeuïge berichtgeving op, waarvoor de verkeersredactie de radioprogramma’s mag onderbreken.

“Opgelet, er zijn door sneeuw en gladheid veel verstoringen in de stad. Na een ongeluk staat het vast op de E18 Enköpingsvägen. Reddingsdiensten zijn ter plaatse en bergingswerkzaamheden zijn in volle gang maar inmiddels is er ook in andere richting gebotst. Nu is ook een auto van de hulpdiensten is aangereden  – allemachtig! – waarna de weg is afgesloten. De politie meldt dat het echt heel glad is, wees alsjeblieft voorzichtig! 

Verder hebben we een kapotte bus op Klarastrandsleden. Het is een grote, dus doorgaand verkeer kan passeren wel vergeten. Eveneens problemen op Katarinavägen. Daar heeft iemand geprobeerd te keren, wat niet gelukt is. Kijk ook uit voor een diep gat in de weg, ergens op de LV 222 Värmdöleden.  

Ondanks het slechte weer zijn de bloedbussen op weg gegaan om donoren te ontvangen. – de helden! – Er is gebrek aan bloedgroep O, dus ga zo mogelijk even langs. Je vindt ze in Gärdet, Vasastan, Södermalm en Liljeholmen.

Het openbaar vervoer houdt zich goed vanochtend, slechts twee vertragingen, op de groene lijn richting Hässelby en de rode richting Ropsten. Met een beetje geduld kom je gewoon op je werk. Tenslotte een mededeling voor Järfalla. Daar is op dit moment geen telefoonverkeer mogelijk.”

Trafik-Mia is mijn favoriete redacteur; ze is als een stoere scheepskapitein in zwaar weer. Zo een die haar post niet verlaat voordat elke Stockholmer weer veilig thuis voor de kachel zit. Ze is streng maar niet-aflatend positief en bovendien moederlijk genereus met tips: “moet je toch op pad, zorg dat je volgetankt bent, neem een deken, water en kaarsen mee.”  – duidelijk genoeg Mia, ik blijf binnen –

Echte feelgood-reality-radio wordt het door de muziek die volgt op elk bericht vol winterse misère: tropische klanken van Enrique Iglesias of het opmonterende “ain’t no mountain high enough” van Marvin Gay en Tammi Terrell. Ongetwijfeld hoopgevend voor iedereen die zich in zijn stilstaande Volvo zit op te vreten, de ruiten langzaam dicht ziet sneeuwen en belangrijke afspraken misloopt.

Hoe dan ook: of je nou de deur uitgaat in Stockholm of binnen blijft in Nederland, luisteren naar Trafik-Mia geeft vertrouwen in de nieuwe dag.

f6ngyai3cy1zsgvo97lac3uourhu4d0

Försök att översätta till Svenska

TRAFIK-MIA

Det verkar nog lite konstigt men det är en förnöjelse; lyssna till Stockholms trafikinformation. P4 Stockholm har 1300 fasta rapportörer som ger information om situationen på väger och kollektivtrafiken. Det leder till underhållande budskap, som avbryter radiosändningarna.

“Akta, många störningar i stan, på grund av snö och halkan. Efter en olycka är det helt stopp på E18 Enköpingsvägen. Räddningstjänsten är på plats och bärgningarbete är på gång men under tiden krockades det även på andra körfältet och nu har också skjutsbilen kolliderat – Jösses!-  varefter vägen helt avstängdes. Polisen meddelar att det är väldigt väldigt halt därute, snälla var försiktig!

För övrigt har vi en trasig buss på Klarastrandsleden. Det gäller en stor buss så det är ingen idé att passera där. Också trassler på Katarinavägen. Där försökte någon vända bilen men lyckades tyvärr inte. Akta även på LV 222 Värmdöleden, där finns ett djupt hål i vägbana.

Trots ovädret är blodbussarna på väg ut att motta blodgivare – hjältar! –  Det finns brist på O-blod så gå dit om möjligt. Blodbussar hittas i Gärdet, Vasastan, Södermalm en Liljeholmen.

Kollektivtrafiken ruller bra i morse, förutom några förseningar på gröna linjen rikting mot Hässelby och röda linjen mot Ropsten. Ha lite tålamod, då kommer du säkert på jobbet. Slutligen har vi en telefonstörning i Järfälla, det går inte alls att ringa.

Trafik-Mia är min favoritredaktör; Hon är liksom en tuff skeppskapten i katastrofväder. En sån som inte lämnar sin post innan varje stockholmare sitter tryggt hemma vid kaminen. Hon är bestämd men vid varje tillfälle positivt och dessutom moderligt generös med tips: ”ska du åka ut ändå, ser till att du är fulltankat, ta med filt, vatten och ljus.” – förstått Mia, jag stannar hemma”

Riktig feelgood-reality-radio blir det genom musiken som spelas efter varje budskap spikat med vinterelände: tropiskt låtande Enrique Iglesias eller uppmuntrande “ain’t no mountain high enough” med Marvin Gay och Tammi  Terrell. Säkerligen hopgivande för alla som förargar sig i sin stilstående Volvo, ser rutorna långsamt täckas av snö och missar viktiga avtal.

Hur som helst, antingen du åkar ut i Stockholm eller stanna hemma i Nederländerna, att lyssna till  Trafik-Mia ger förtroende i en ny dag.

Getagged , , , , , , , , , , ,

Wanderwolf

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Daar ligt-ie dan, in het duurzaamheidscentrum in Assen. Klem in een vitrine van plexiglas, de poten vroom gevouwen tegen het onderlijf, de ogen gesloten. Dus, híj was het die op 8 maart 2015 ons huis op een steenworp afstand passeerde; een avontuurlijke jongen uit de buurt van Duitse Münster, op zoek naar een leuke teef met territorium: de “Wanderwolf.”

De populatie wolven van onze buren rukt langzaam op in westelijke richting en bestaat inmiddels uit 57 roedels. Op 3 september 2016 werd opnieuw een exemplaar in ons land gespot, nu bij Beuningen. Dat klinkt als blij nieuws, ware het niet dat de relatie tussen mens en wolf nogal ambivalent is. Zijn terugkeer is een triomf voor natuurliefhebbers maar tegelijk een schrik voor schapenhouders.

In Zweden is dat niet anders. Ook daar verdween de wolf ooit door uitroeiing uit de bossen. In 1970 was het land wolfloos tot er in 1977, eerst in Norrbotten en later in Värmland, weer enkele dieren opdoken. Die bleken bij nader onderzoek van Russisch-Finse komaf; wolven zijn kilometervreters. Tegenwoordig leven er in midden Zweden naar schatting zo’n 350 wolven. Na een jarenlange groei neemt hun aantal sinds 2014 weer af. Toch verklaarde het hoogste bestuurlijke rechtscollege afgelopen week dat er, door jagers met een licentie en volgens een vastgesteld quotum, weer gejaagd mag worden. Wat betekent dat deze winter 24 wolven – pang! – kunnen worden afgeschoten. De motivatie daarbij: ze zorgen voor onrust en overlast bij schapenboeren en elandenjagers.

Op zichzelf begrijpbaar maar jammer toch, dat slechte imago. Want afgezien van domme ongelukken in dierentuinen en in tegenstelling tot spannende sprookjes of gruwelijke trojkaliedjes, gaan mens en wolf doorgaans best goed samen. Sinds de hondsdolheid vrijwel helemaal uit Europa is verdwenen zijn er nauwelijks incidenten geweest. Een wolf is in principe schuw. Grote kans dat je al es een wolventerritorium in Scandinavië, de Alpen, Portugal of Spanje hebt betreden, zonder het überhaupt te merken.

En zo begint 2017 in Zweden met de officiële goedkeuring van de wolvenjacht, terwijl in Nederland de Wanderwolf zijn moments of fame beleeft. Als was hij een popster die, na een intens geleefd leven, veel te vroeg door een noodlottig ongeluk aan zijn einde kwam. Zo’n type waarvan je later vaststelt dat hij baanbrekende werk verrichtte.

 wandelwolf-foto

Försök att översätta till Svenska

”VANDRINGSVARG”

Nu är han där, i natur- och hållbarhetscentret i Assen: “Vandringsvargen.” Kroppen fastnad i en plexiglas vitrin, benen fromt vikande mot bålen, ögonen slutna. Alltså, det var han som passerade, ett stenkast från vårt hus, den 8 mars 2015; en äventyrlig kille som kom från tyska Münsterland, letande efter en tjusig tik med revir.

Grannarnas populationen består under tiden av 57 vargflockar och rycker fram i västlig riktning. Den tredje september 2016 observerades ytterligare en varg i Nederländerna, nära Beuningen. Det låter som glada nyheter om inte relationen mellan människa och varg vore så ambivalent. Hans återkomst är en triumf för naturskyddare men samtidigt ett hot för fårägare.

Samma ambivalensen finns i Sverige. Även där försvann vargen ur skogarna efter vara utrotat. Året 1970 fanns det inte en enda varg kvar tills några djur dök upp igen året 1977, först i Norbotten och sen i Värmland. De verkade ha rysk-finska rötter; vargar är tydligen inte rädd för en långdistanspromenad.

Numera finns det ungefär 350 vargar i Sverige. Antalet ökade under många år men ökningen började avta sen året 2014. Trots detta bestämde högsta förvaltningsdomstolen förra veckan att licensjakten får dra igång och en kvot av 42 vargar ska –pang! – skjutas den här vintern. Tillhörande motiveringen är att vargar orsakar oro och besvär till fårbönder och älgjägare. Vilket är i och för sig förstårbart.

Men synd ändå, denna dåliga framtoning. För förutom en dum olycka i djurgården och i motsatts till spännande sagor, går människa och varg oftast bra ihop. Nu när nästan hela Europa är rabiesfri rapporteras knappt incidenter. Vargen är i princip skygga till sin natur. Antagligen har du redan beträtt en vargrevir i Skandinavien, Alperna, Portugal eller Spanien utan att märkas.

Så här börjar året 2017 i Sverige med ett officiellt tillstånd att skjuta vargar, medan i Nederländerna en “Vandringsvarg” upplever sina moments of fame i Assen. Som vore han en popstjärna, en typ som har levat livet intensivt och gick sitt öde till mötes vid unga år. En sån som efteråt verkar varit en nydanare.

Getagged , , , , , , , , , ,

Röbin Hööd

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Begin dit jaar, aan zomaar een keukentafel in Malmö, imiteerde een ietwat hysterische actrice die haar brood verdient met het inspreken van luisterboeken  -een echte stemmetjesexpert dus-  voor mij fragmenten uit de klassieke kerstfilm “Sagan om Karl-Bertil Jonssons julafton”, die al vanaf 1975 jaarlijks door de SVT wordt uitgezonden.

De tekenfilm vertelt over Karl-Bertil, een keurige jongen uit een al even keurig gezin, die in de donkere dagen voor Kerst wat bijverdient door ‘s nachts kerstpakketjes te sorteren op het postkantoor. De zachtmoedige Karl-Bertil droomt ervan Robin Hood te zijn. Onder het motto “stelen van de rijken, geven aan de armen” houdt hij alle pakjes achter die bestemd zijn voor rijke notabelen, inclusief die voor zijn eigen vader, om op kerstavond stiekem, uitgedost als kerstman, langs verrotte deuren en duistere kroegen te gaan en de cadeautjes uit te delen, die blij door de armlastigen worden ontvangen.

Zo ver zo goed. Het gezin Jonsson zit genoeglijk bij de kerstboom, die door vader is versierd met een ster uit de eigen winkel, er klinkt zoete kerstmuziek uit de radio en nog zoetere kerstmuziek uit de televisie. Tot de telefoon gaat en een tante informeert of het handbeschilderde porseleinen bord dat ze opstuurde goed is ontvangen. Niet dus. Karl-Bertil, geplaagd door een onwaarschijnlijk groot geweten en niet in staat zijn ouders voor te liegen op deze heilige kerstavond, verslikt zich in een nootje maar biecht direct en uiterst kalm zijn daad op. Paps, die zich niet kan voorstellen dat je iets vrijwillig weggeeft, zelfs geen prullaria waar je niet per se om gevraagd hebt, rukt zich los van de televisie en buldert zijn zoon toe: “wát zeg je dat je gedaan hebt? Ben je niet goed bij je hoofd? Mijn God, ik heb een communist groot gebracht!”

Vrezend voor zijn reputatie als ondernemer dwingt vader zijn zoon met hem op pad te gaan om de gedupeerde rijken excuses aan te bieden. Dat het toch goed gaat aflopen verraden de relaxte saxofoonmuziek en de kalme voice-over; té veel spanning past een feelgood-kerstfilm immers niet. Tegen alle verwachtingen in wordt Karl-Bertil als een held ontvangen en zijn daad bejubeld. Hij wordt getrakteerd, gedecoreerd en gezoend door ontroerde dames. Vader moet zijn beeld bijstellen: zijn zoon is een onbaatzuchtig, goed mens. De wereld heeft jongens als Karl-Bertil nodig.

Kijken kan op kerstavond 19.00 uur via de SVT of (in 3 delen) via deze link.

God Jul! Fijne kerstdagen!

robin-hood-fotoFörsök att översätta till Svenska

RÖBIN HÖÖD

I årets början, vid ett köksbord någonstans i Malmö, imiterade en liten hysterisk skådespelare som förtjanar sitt bröd genom att inspela ljudböcker -alltså: en riktig röstexpert-  för mig fragment av klassiska julfilmen “Sagan om Karl-Bertil Jonssons julafton”, som visas sedan 1975 i SVT.

Den tecknade film berättar om Karl-Bertil, en städad pojke, från en lika städad familj, som har feriearbete på postens paketavdelning under de där mörka dagar innan jul. Godhjärtade Karl-Bertil drömmer om att vara Robin Hood. Mottot “att ta från de rika, och ge åt de fattiga” leder till att han smusslar undan alla julpaket adresserats till högavlönade personer, även dem riktat mot sin egen far. Därpå åker han ut, förklätt som jultomten, till ruttna dörrar och dystra pubar för att dela ut julklappar och sprida glädje till de fattiga.

Allt bra hittills. Familjen Jonsson myser vid julgranen, som far smyckade med en glittrande stjärna han tog med gratis från sitt varuhus. Ur radion strömmade finaste julsånger, ur tv:n strömmade ännu mer fina julsånger. Men då ringer plötsligt telefonen. Det är faster Märtha som informerar om handmålade porslinstallrik väl mottagits. Självklart inte. Karl-Bertil, som har ett otroligt starkt samvete och orkar inte ljuga för sina föräldrar på heliga julafton, hostar en nötbit ut ur halsan och bekänner sitt dåd omedelbart och lugnt. Farsan, av typen som kan inte föreställa sig att ge bort något gratis och frivilligt, även om det handlar om prylar man hellre slipper få, vrålar mot sin son: “Vad sa du att du gjorde sa du?!? Är du inte klok?! Jag har närt en kommunist vid min barm!”

Farsan fruktar sin framtoning som företagare och tvingar sin son att tala sanningen för alla stöldoffren. Att allt kommer att ordna sig avslöjar lätta saxofonspelet och den lugna voice-over; för mycket spänning tillhör ju inte en feelgood-julfilm. Mot alla förväntningar betraktas Karl-Bertil som en hjälte och hyllas för sitt dåd. Han bjudas, dekoreras och pussas av berörda kvinnor. Far tvingas ändra bedömningen: sonen är en onsjälvisk, god människa. Världen behöver pojkar som Karl-Bertil.

SVT sänder filmen på julafton, klockan 19.00. Eller du tittar filmen (3 delar) via den här länken.

God Jul! Fijne kerstdagen!

 

Getagged , , , , , , , , ,

Met de neus vooruit

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Experience marketing is het antwoord van retailers op de moordende concurrentie van onlineshops. In net Nederlands: winkelen moet tegenwoordig een beleving zijn. Maar hoe dan?

Op naar Vårdö, Åland. Verwacht geen fraaie etalage, geen licht- en geursensaties en al helemaal geen “foodcourt”. Verwacht ook geen nostalgie in een karakteristiek pand. K-market huist in een vaalgeel gebouwtje dat met welgeteld één pot geraniums is opgeleukt.

De zakken potgrond liggen alvast buiten, dat scheelt je als klant een hoop gesjouw. Direct bij binnenkomst kies je rechtsom of linksom. Daarna is er geen weg meer terug. Zeker als rugzakdrager is keren in het gangpad uitgesloten zonder daarbij een blik bonen of pot augurken uit de overvolle schappen te stoten. De truc is met de neus vooruit rustig van de rijst, via de tandpasta en havermoutkoekjes naar regionale specialiteiten te schuifelen en te pakken wat je nodig hebt. Doe eventueel wat stappen achteruit of doe een tweede ronde, als je iets vergeten bent. Tegemoet komend winkelverkeer knik je vriendelijk toe, waarna vanzelf duidelijk wordt wie plaats gaat maken.

Brood en vleeswaren worden vers verpakt. Schrik niet als het meisje dat vriendelijk je ham staat te snijden plots wegrent naar buiten, naar de benzinepomp. Ze noteert de begin- en eindstand van de meter en rekent op een kladje uit wat de klant dient te betalen. Daarna wast ze haar handen en helpt je vrolijk verder.

Voor post- en bankzaken is een apart loket, waar je trouwens ook medicijnen kunt afhalen. Hier geen privacystreep op de vloer. Bij drukte wacht je netjes op de plastic stoel of je snuffelt wat rond tussen cadeau-artikelen en ansichtkaarten.

Buiten staat, als een monument, een werkende telefooncel. Die is van buiten behangen met dorpsmededelingen en binnen voorzien van een ouderwetse telefoonklapper, toeristische tips en een gastenboek. Ook de uitslag van de laatste plaatselijke verkiezingen is hier te lezen. Waardoor voor iedereen duidelijk is dat tegenwoordig Anders Englund, boer uit Grundsunda,  fungeert als ‘kommunfullmäktige” op deze dunbevolkte eilandjes.

Meer dan 25 jaar lang waren Krister och Riitta Johansson eigenaren van de winkel. Ze beschouwden hun zaak niet als een baan maar als een levensstijl en dat is door hun opvolgers begrepen. K-Market Vårdö is een winkel waar je brood koopt maar waar ze ook zullen helpen als je de bus hebt gemist, je mobiel in de Sandösund is gevallen of als je een pleister en wat aanspraak nodig hebt.

Als dat geen winkelbeleving is.

(Meer foto’s bij deze columns vind je tegenwoordig op Instagram: svenska_smulor)

winkelbeleving-foto

Försök att översätta till Svenska

MED NÄSAN FRAMÅTVÄND

Experience marketing är retailers svaret på den ökada konkurrensen från webbutikerna. På klar svenska: handla ska numera vara en upplevelse. Men hur då?

Låt oss gå till Vårdö, Åland. Förvänta inga fina skyltfönster, inga ljus- eller doftsensationer och visst ingen “foodcourt”. Förvänta ingen nostalgi etablerat i en vacker träbod heller. K-Market finns i en liten, blekgul byggnad som prydes med inte mer än en kruka Pelargonier.

Säckarna planteringsjord ligger redan ute, vilket förebygger onödig kånkande. Direkt vid inträdet väljer du till vänster eller till höger. Sen finns det ingen väg tillbaka. Om du bär ryggsäck är det definitivt otänkbart att vända dig utan att knuffa burkar bonor eller saltgurkor ut ur fullpackade skåpen.

Tricket är att gå långsamt, med näsan framåtvänd, längs riz via havrekakor och tandkräm mot regional specialiteter och ta med dig allt du behöver. Gå ett steg tillbaka eller gå runt för andra gången, om du skulle ha missat något. Motkommande shoppingtrafiken hälsas med en vänlig nick, varefter någondera spontant gör plats.

Bröd och kött säljes nybakat och dagsfärsk. Förskräcks inte om flickan som vänligen skär upp din skinka plötsligt sticker ifrån, mot tankstället utanför. Hon antecknar mätarens start- och slutställning och beräknar summen kunden ska betala. Därefter tvättar hon händerna och hjälper dig vidare.

Det finns en separat biljettlucka för bank- och postärenden, där du även hämtar dina läkemedel. Golvmärkningstejp för att skydda privacy anträffas inte. Om det skulle finnas flera kunder så sätter du dig på plaststolen eller snokar runt lite genom presentartiklar och vykort.

Ute står, som ett byggnadsminne, en fungerande telefonkiosk. Den är tapetserat med lappar meddelanden från byn. Inne är den försedd med en gammaldags adressbok, turistinformation och en gästbok. Även komumunvalets utslaget läses här.  Så där blir det tydligt för alla att numera Anders Englund, jordbrukare från Grundsunda, är anställd som ‘kommunfullmäktige’ på de här tunnbefolkade små öarna.

Under drygt 25 år ägde Krister och Riitta Johansson butiken. De betraktade affären inte som ett jobb men väl som en livstil och detta förståtts av deras efterträdare. K-Market Vårdö  är en butik där du köper bröd men där man också hjälper dig om du missade bussen, tappade mobiltelefon i Sandösundet eller behöver ett plåster och lite trevnad.

Vilken shoppingupplevelse!

(Flera dessa kolumner tillhörande bilder hittar du numera på Instagram: svenska_smulor

Getagged , , , , , ,