Categorie archief: mensen

Laika en de pollenkoning

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

In de bossen bij Ängelholm komt me, op een snikhete julidag, een bezwete en zwaar hijgende vijftiger in stevig tempo tegemoet. In Skånsk dialect vraagt hij of ik zijn wit gevlekte hond gezien heb. Spijtig schud ik mijn hoofd en vervolg ik het pad naar het UFO-monument. – Het wat? – Het U-F-O-monument.

Op 18 mei 1946 fietst Gösta Carlsson, 28 jaar, naar zee om vogels te spotten. Vanwege de invallende schemering heeft hij net zijn hoofdlamp aangeknipt als tot zijn grote schrik een vreemd object voor hem opdoemt. Gösta herkent een telescoopmast, een landingsgestel en enkele ruimtewezens. Hij concludeert dat het om een UFO moet gaan. Als het ruimteschip weer is opgestegen ziet Gösta dat zijn hele lichaam bedekt is door een laag gouden poeder; berkenstuifmeel.

Het bizarre voorval inspireert hem een preparaat tegen prostaatproblemen te ontwikkelen dat gebaseerd is op stuifmeelpollen; handel die hem uiteindelijk miljoenen oplevert. Daarvan bouwt Gösta een nieuw ijsstadion voor Ängelholm en haalt hij Zwedens beste ijshockeyers over om voor Rögle BK te komen spelen. Deze sponsoractie ‘avant la lettre’ verandert hem van een zonderlinge eenling in een succesvol ondernemer, bijgenaamd ”de Pollenkoning.” Vijfentwintig jaar lang houdt hij zijn mond over de herkomst van zijn kennis, bang om niet serieus te worden genomen.

Tussen de berkenbomen waar Gösta zijn UFO ontdekte, staat nu een miniatuur en markeren betonnen cirkels de landingssporen van het toestel. Dankbaar voor de schaduw, rust ik er even uit. Dan, alsof ze Laika de ruimtehond zelf is – die dol van levensvreugde wil duidelijk maken dat ze – tegen alle eerdere berichtgeving in – haar eenzame testvlucht in de Spoetnik2 anno 1957 wél overleefd heeft – en gewoon is overgestapt op Mars Centraal Station naar een UFO met bestemming Siberië –  welke ongelukkigerwijs op de Siberiëweg in Ängelholm landde in plaats van op de bevroren Russische thuisbasis.….  Nou zó wanhopig enthousiast dus ongeveer, racet een wit gevlekte hond rondjes om het UFO-monument van Gösta Carlsson. Op de naam Laika reageert ze jammer genoeg niet.

Het is té warm, ik keer om. Terug bij de bosrand wacht me een verrassing: ‘Laika’ heeft haar baasje gevonden! Was Gösta Carlsson nou een slimme, theatrale zakenman of juist een maffe zonderling die eenvoudig zo sterk in iets geloofde dat het een succes werd? Baaslief haalt diplomatiek zijn schouders op: “iedereen mag geloven wat-ie wil.” En zo is het.

laika-en-de-pollenkoning-foto

Försök att översätta till Svenska

LAIKA OCH POLLENKUNGEN

En väldig varmt julidag i Ängelholms skogerna, kommer en svettig och tungt flämtande man i femtioårsåldern gående mot mig med snabba steg. På skånskan frågar han om jag har sett sin vitfläckad hund. Jag skakar på huvudet -”jag är ledsen”- och följer stigen vidare rikning mot UFO-monumentet.  -Vad?-   U-F-O-monumentet.

Det var den 18 maj 1946 och Gösta Carlsson, 28, cyklar ut till havet för att observera fåglar. Det börjar skymma och han har precis tänt sin pannlampa då han skräms av ett konstigt objekt som dyker upp framför honom. Gösta urskiljer en teleskopmast, ett landningsställ och några utomjordingar. Han konkluderar att det måste väl handla om ett UFO. När rymdskeppet har stigit upp, upptäcker Gösta att hans hela kropp är täckt av ett gult pulver som visar sig vara björkpollen.

Bisarra händelsen inspirerar honom att utveckla ett naturligt pollenpreparat mot prostatit; på det han förtjänar miljoner.

Med dessa miljoner finansierar Gösta en ny ishall i Ängelholm och övertalar han sveriges bästa hockyspelare att komma representera Rögle BK.  Han som var typ kuf blev, genom det här sponsorengagemanget ‘avant la lettre’,  en framgångsrik företagare, med smeknamnet “Pollenkungen.” I 25 år håller han tyst om hur han kom till sin kännedom, rädd för att inte tas på allvar.

Mittemellan björkarna där Gösta stod framför sitt UFO, står numera en miniatyr och markerar betongcirklar rymdskeppets landningsspår. Tacksam för att det finns skugga, vilar jag lite där. Då, som om hon är själv rymdhunden Laika – som känner sig euforisk av livsglädje och vill tydliggöra att hon – tvärtemot tidigara nyheter – visserligen överlevde hennes ensam testuppskjutning i Sputnik2 året 1957 – och bara bytte på Mars Central Station till ett UFO med destination Siberien – som olyckligtvis landade på Siberienväg i Ängelholm i stället för på den frusna ryska hembasen…  Alltså, typ så ursinnigt entusiastiskt, rusar en vitfläckad hund runt Gösta Carlssons UFO-monumentet. På namnet Laika reagerar hon, tyvärr nog, inte.

Det är sjukt varmt, jag går tillbaka. Vid skogskanten överraskes jag: ‘Laika’ har hittat sin husse! Var Gösta Carlsson en smart, teatralisk  företagere eller en krumelur som helt enkelt hade en så stark tro på sin sak att den blev till en riktig succeé? Hussen lyfter axlarna: “alla får tro vad de vill.” Och så är det.

Getagged , , , , , , , , , ,

Fingerfood

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Schiereiland Skanör med Falsterbo lonkt geografisch naar Denemarken, alsof het verlangt naar een gelijkgestemde uit vervlogen tijden. Bij helder weer heb je geen kijker nodig om het buurland te zien. Door het Skåneleden te volgen kom je als wandelaar het schiereiland ongeveer rond. Vogelaars kunnen er hun hart ophalen want de landtong die zich vanuit de kust uitstrekt is een belangrijke tussenstop voor treksoorten; in de herfst passeren er zo’n 500 miljoen. Er zijn kijkhutten en een vogelstation houdt de tellingen bij.

Aan de rand van het door landbouw gedomineerde landschap ligt een kilometers lange strook van  wit zand, dat zacht is als poedersuiker. De Rough Guide bestempelt dat strand als een van de mooiste van Europa. Ook de Zweden zelf vinden het witte zand lekker aan hun voeten, doorgaans moeten ze het aan zee doen met stenen klippen, keienstrand of “grus.”  Op zomerse dagen kan het dan ook druk zijn op Falsterbo. En vandaag is zo’n dag…

Een rechte weg leidt de badgasten vanuit het dorp naar zee. De weg kruist een natuurgebied, waar de strandplevieren waden en kluten op zoek zijn naar slakjes. Zij blijven, beter dan ikzelf, kalm onder de stoet kekke zonnebrillen, strakke surfpakken, kleurige bikini’s en strandballen die voorbijtrekt, op weg naar een plekje in het zand en verkoeling in de golven.

Zomers is het ook bij “Linda’s Fingermat.” Vanuit een havenrestaurantje van nog geen 12 vierkante meter serveert Linda Hansson Letelier haar zelfgemaakte cubanas, churrascos en andere heerlijke hapjes onder het motto: “eten is liefde, eten is gemeenschap, cultuur en geschiedenis.”  De liefde voor koken stamt al uit de kinderjaren, toen Linda haar inwonende Chileense oma Teresa hielp in de keuken. Tegenwoordig zijn grote pannen nodig in huize Hansson Letelier, want naast man Christopher schuiven aan de eettafel dagelijks 5 zonen, waaronder 2 tweelingen, aan.

Dat ze zingt op bruiloften en partijen, werkt als lerares en ook nog tijd vond om mee te doen aan het TV-programma “Sveriges Mästerkock”  tekent de levenslust van Linda. Hoewel het eigenlijk al sluitingstijd is, maakt ze nog een heerlijke empanada met zelfgemaakte salsa en neemt ze zelfs even tijd voor een praatje.

Een terras dat verwarmd wordt door zon en gastvrijheid, fingerfood om je vingers bij af te likken, wit zand dat schuurt in de sandalen. Soms gaat genieten vanzelf.

Fingerfood foto

Försök att översätta till Svenska

FINGERFOOD

Halvön Skanör med Falsterbo sneglar geografiskt västerut mot Danmark, som om på en likasinnad från det förflutna. När vädret är klart behövs ingen kikare för att se grannlandet. Genom att vandra Skåneleden går man ungefär runt hela halvön. Den som älskar fåglar ska känner sig fullständigt lyckligt där; omkring 500 miljoner flyttfåglar passerar över sydvästra udden varje höst. Det finns fågellokaler och en fågelstation räknar och registrerar antal och sorter.

Längs utkanten av en landskap domineras av jordbruk ligger en kilometerlång sandstrand med vit sand, finkornig som florsocker. I Rough Guiden rankade den där stranden som en av Europas bästa. Även svenskarna själv tycker mycket om den vita sanden under fötterna, de är van vid att strand består av stenklippor, stenblock eller grus. Alltså, på en riktig sommardag kan det vara livligt i Falsterbo. Och idag är en sån där dag…

En rakt väg leder badgäster från byn till havet. Vägen korsar ett naturområde, där den svartbenta strandpipare och skärfläcka letar efter små sniglar. Olik mig, påverkas de inte av tåget med fräsiga solglasögonen, tajta surfkostymer, färgrika bikinis och strandbål som passerar, på väg till ett ställe i sanden och svalkan i vågorna.

Sommarkännslor finns också hos “Linda’s Fingermat.” I en bistrobod i hamnen, som mäter bara typ 12 kvadratmeter, serverar Linda Hansson Letelier hennes hemmagjorda cubanas, churrascos och andra goda matbitar. Kärleken till matläggning började redan under hennes barndom, när Linda hjälpte till hennes chilensk farmor Teresa i köket. Numera behövs det stora grytor hemma hos familjen Hansson Lettelier, därför att det sätter sig, utom maken Christopher, fem söner, varav två tvillingar, vid köksbordet.

Att hon sjunger på bröllop och begravningar, jobbar som lärare och även hittades tid att delta i “Sveriges Mästerkock”, antyder att Linda måste ha en stark livsenergi. Även om det egentligen är dags att stänga, fixar hon en härlig empanada med salsasås och tar hon till och med tid för ett samtal.

En terras värmas av gästfrihet och eftermiddagssolen, riktig god fingermat, vit sand som kliar i sandalerna. Ibland är det lätt att njuta.

Getagged , , , , , , , , ,

Angelina

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Als er een Zweedse hemel bestaat reserveer ik daar graag een plaats voor Angelina.

Winkelen met dochters is overzichtelijk in Kalmar. Van de Lagerhaus, Indiska en Åhléns worden we alle drie blij, er is een goed gesorteerde second-hand en genoeg fijne cafeetjes om neer te strijken voor een fika.

De middag loopt op z’n eind als het spontane winkelen plaats maakt voor een strategie; de dochters gaan nog een kledingzaak in en ik stap naar binnen bij Gerda’s te & kaffeehandel. Moe maar innig tevreden met de aanschaf van een zakje “saltade lakrits fiskar” van de firma Kolsvart uit Malmö en handgeschepte grön guavethee herschik ik mijn rugzak. Op naar de laatste boodschap van het lijstje; een flesje witte wijn uit de Systembolaget. Gek… bij de kassa kan ik mijn portemonnee niet vinden en vreemd, mijn telefoon ook niet.

Nog es rustig kijkenen nog es….niks!

Geen paniek! GEEN PANIEK!!!

Terugdenken: laatste winkel? Gerda’s, daar heb ik nog betaald.

Gerda’s is vlakbij maar helaas; er is niks gevonden.

Ben ik dan toch bestolen? Waar was ik daarvoor? Het pashokje in de Åhléns?

In snelle pas terug erheen. Ja!  –zucht van verlichting-  Daar ligt, op de grond, mijn telefoon. Die moet uit mijn broek gegleden zijn bij het omkleden.

Dat is tenminste één zorg minder.

Ik zie dat ik een berichtje heb ontvangen: “Hello, please call me. I found something that belongs to you. Best regards, Angelina.”

Huh? Ongelofelijk! Bellen!

Een rustige, warme vrouwenstem vertelt dat mijn portemonnee inderdaad is gevonden, op het bankje waar ik mijn rugzak ompakte. Op de visitekaartjes stond een telefoonnummer dat hoorde bij de naam op de diverse pasjes, zo heeft ze me bereikt. Als ik op haar wacht op Stortorget komt ze hem brengen.

Ze komt hem gewoon brengen!

Mijn vertrouwen in de mensheid stijgt tot een heerlijk onrealistische hoogte. Voor de derde keer binnen een uur ga ik bij Gerda’s naar binnen, huppelend nu. De keuze valt op een puntzak bonbons van Malmös Chokladfabrik (dochterlief betaalt.)

Op Stortorget sta ik met tranen in mijn ogen een wildvreemde vrouw te knuffelen. Maar deze reddende engel snapt het en neemt glimlachend de chocolaatjes aan. Binnen een uur verloor én vond ik mijn telefoon en portemonnee.

Graag dus een plaats voor Angelina daarboven in de wolken. Wacht even… – ik verzin dit niet – ANGELina?  Zou ze er stiekem al vandaan gekomen zijn?

 

Angelina foto

Försök att översätta till Svenska

Om det finns en svensk himmel, så boka jag gärna en plats för Angelina där.

Shoppa med döttrar i Kalmar är översiktlig. Lagerhaus, Indiska en Åhlens gör oss alla tre glada, det finns en bra second-hand och nog fina caféer för en fika.

När eftermiddagen nästan tar slut förvandlas spontaniteten i strategi; döttrarna går in i ytterligare en butik och jag kliver in i Gerda’s te & kafeehandel. Trött men mycket nöjd med min påse “saltade lakrits fiskar” av firman Kolsvart från Malmö och en annan påse med grön guave-te, packar jag om min ryggsäck. Redo att hämta sista ämnet av listan; en flaska vitvin från Systembolaget.

Konstigt..vid kassan hittar jag inte min plånbok och -nej!?- även ingen mobiltelefon.

Titta igen, lugnt nu…och igen…inget!

Ingen panik! INGEN PANIK!!!

Tänka tillbaka: sista affär? Gerda’s, där har jag ju betalt.

Butiken är i närheten men tyvärr; ingen plånbok eller mobil hittas där.

Blev jag ändå bestulen? Var var jag innan jag var hos Gerda’s?  Åhléns provrummet!

Med snabba steg tillbaka dit. Ja! -djup suck- Där ligger, på golvet, min mobiltelefon. Den måste har glidit ut ur byxfickan när jag bytte om.

Nu har jag åtminstone ett bekymmer mindre.

Jag ser att jag fått ett meddelande: “Hello, please call me. I found something that belongs to you. Best regards, Angelina”

Vad? Otroligt! Ring!

En lugn, varm kvinnoröst berättar att min plånbok hittades, på banken där jag packade om min ryggsäck. På visitkort upptäcktes telefonnumret som korresponderade med namnet på olika plastkort, så hittade hon mig. Om jag ska vänta på henne vid Stortorget kommer hon dit.

Hon kommer helt enkelt mot mig för att lämna tillbaka plånboken!

Mitt förtroende i mänskligheten stiger till en härlig orealistisk höjd. Jag går in i Gerda’s för tredje gången på drygt en timme, jag nästan dansar. Den här gången väljer jag en strut praliner från Malmös Chokladfabrik (dottern betalar)

På Stortorget kramar jag, med tårar i ögonen, en total okänd kvinna. Men den där räddande ängel förstår och tar emot chokladerna med ett leende. I senaste timme tappade jag plånbok och telefon men hittade tillbaka både två.

Alltså, vänligen en plats i himmelen för Angelina. Men vänta… – jag hittar inte på det här – ANGELina? Smygkommer hon kanske uppifrån? 

Getagged , , , , , , ,

Met kraai heen en hond terug

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Op een dag rinkelt de telefoon van Lukas Joel. “Meneer, ik ben van plan naar Zweden te verhuizen en ik heb een 28 jaar oude kraai die niet meer kan vliegen. Mag ik die wel meenemen?”  Lukas Joel is honorair consul van Zweden, hij is het een en ander gewend maar deze vraag verrast hem. Praktisch redeneert hij dat als de kraai had kunnen vliegen, deze ook op eigen gelegenheid naar Zweden had kunnen gaan. “Dus neemt u hem maar mee.” Het telefoontje is voor Joel het begin van een vreemd avontuur, waarover hij vorig jaar het boek “Met kraai heen en hond terug” schreef.

Lukas Joel is oprecht geïnteresseerd in de verhalen van mensen en bereid ze te helpen. Zo ervaar ik dat, als ik hem ontmoet in Groningen. Met genoegen vertelt hij nog es over zijn ervaringen met Dolf Geertsema.

Geertsema, een vijftiger, emigreert in 2007 met zijn kraai naar Zweden. Vijf jaar later schakelen zijn ouders Joel in omdat ze zich op afstand ernstige zorgen maken. Zoonlief heeft grote financiële problemen en leeft sociaal totaal geïsoleerd. Na een eerste analyse van de situatie concludeert Joel dat een verzoek als dit weliswaar niet tot zijn taken als honorair consul behoort maar dat hij deze mensen toch wil bijstaan.

Als lezer kijk je als het ware over de schouder van Joel mee met zijn missie. Hoewel bijna feitelijk beschreven, deel je als vanzelf zijn verbazing over de familie Geertsema. Een aaneenschakeling ontdekkingen maakt duidelijk hoe het Dolf Geertsema heeft ontbroken aan dat wat Joel nou juist bezit; mensenkennis, initiatief en logisch denkvermogen. Bovendien houden ouders en zoon elkaar stevig gevangen in een destructief gedragspatroon, dat zelfs door landsgrenzen niet te doorbreken blijkt. Het boek is dan ook geen successtory over Joel of een schets van een simpelweg mislukte emigratie, maar vooral het verhaal over de fascinerende familie Geertsema.

Emigratieverhalen leveren al jaren aardige televisie op. Een huis blijkt een krot en aannemers onbetrouwbaar. In handen-en-voeten-taal worden boodschappen gedaan en van heimwee vervulde kinderen worden getroost met een hondje. Lukas Joel is stellig:

“Of je nu uit economische motieven emigreert of vanwege een oorlogssituatie, of je succesvol zult zijn in je nieuwe land is afhankelijk van de mate waarin je integreert en de taal onder de knie weet te krijgen. Jezelf iets anders wijsmaken kan dodelijk zijn.”  

 

“Met kraai heen en hond terug” door Lukas Joel,  uitgeverij Nobelman ISBN13   9789491737145

 Met kraai heen en hond terug foto

Försök att översätta till svenska

MED KRÅKA DIT, MET HUND TILLBAKA

En dag ringer Lukas Joels telefonen. “Herre, jag planerar att flytta till Sverige. Jag har en 28 gammal kråka, som kan inte flyga. Får jag ta den med?” Lukas Joel är Sveriges honorärkonsul i Nederländerna, han är van vid att få olika typer av frågor men det här ämnet överraskar honom. Praktiskt funderar han att om kråkan kunde ha flugit, den kunde ha tagit sig till Sverige självständigt. “Alltså, ta kråkan med dig.” För Lukas Joel är samtalet början av en aventyr som han har skrivit en bok om: ”Met kraai heen, met hond terug” (“Med kråka dit, med hund tillbaka”.)

Lukas Joel är uppriktigt intresserat i människors historier och villig att hjälpa dem. Det är mitt intryck, när vi mötas i Groningen. Gärna berättar han mer om sina upplevelser med Dolf Geertsema.

Det är 2007 när Geertsema, en man i femtioårsåldern, emigrerar till Sverige. Fem år senare kontakter hans föräldrar Joel eftersom de oroar sig väldigt mycket över honom. Deras son har stora finansproblem och lever social total isolerad. Efter en första analys konkluderar Joel att begäran tillhör inte precis uppgifterena av en honarärkonsul men att han ändå vill bistå dessa människor.

Som läsare tittar man på saken från Joels perspektiv. Även om han använder en konkret skrivstil, delar man givetvis sin förvåning över familjen Geertsema. En lång följd upptäckter tydliggör hur Dolf saknar allt Joel ju har, nämligen: kunskap om människans beteende, initiativ och förmågan att tänka logiskt. Dessutom håller föräldrarna och sonen varandra fången i ett destruktivt beteendemönster, som även inte verkar kunna brytas av landsgränserna. Boken är därför ingen succéehistoria om Joel eller bara en skiss av en misslyckad emigration, men framför allt en berättelse om fascinerande familjen Geertsema.

Sen länge är emigrationshistorier en källa för färgrika tv-program. En hus visar sig vara en kåk och byggare opålitligt. När man handlar användes hand och fot språk och barn som lider av hemlängtan tröstas med en ny hund. Lukas Joel är bestämd:

“Om du nu emigrerar av ekonomiska skäl eller på grund av en krigssituation, att bli framgångsrik i ditt nya land beror på graden du integrerar och lär dig språket. Att blunda för det kan vara dödande” 

 

“Met kraai heen en hond terug” av Lukas Joel,  Förlag: uitgeverij Nobelman, ISBN13   9789491737145

Getagged , , , , ,

Bankrovers

BANKROVERS

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Op een warme julidag in 2004 blokkeert de Zweedse politie ons de weg. Toelichting krijgen we niet, het is “legitimatie graag”, waarna onze auto van binnen en van buiten grondig wordt geïnspecteerd. Met hun indrukwekkende wapens en kogelwerende vesten lijken deze Kling en Klang in niets op hun knullige, door Pippi klassiek geworden collega’s. In de kranten lezen we waarom: de levensgevaarlijke Tony Olsson is uit detentie ontsnapt.

Zeg ´Malexander` en bij veel Zweden lopen de rillingen over de rug. Het is kort voor drie uur 28 mei 1999 als Tony Olsson, Andreas Axelsson en Jackie Arklöv zwaar bewapend de Östgöta Enskilda bank in Kisa overvallen. Op hun vlucht schieten ze agenten Olle Borén en Robert Karlström, die op dat moment hun ronde doen nabij Malexander, lafhartig door het hoofd.

Zweden reageert geschokt, zeker als blijkt dat neo-nazistische motieven een rol spelen bij de roof. Opmerkelijk. Hoe kan het dat Jackie Arlöv, adoptiefkind, geboren in Liberia en bepaald niet het prototype van het ‘Arische ras’, moordt uit naam van neo-nazisten?  De verklaring geeft hij in 2012 zelf. Arlöv vertelt dat het hem niet lukte om zijn draai in de Zweedse samenleving te vinden. Jarenlang dekte hij zijn sociale geklungel en onzekerheid toe met onverschilligheid. Toen hij zich eindelijk gekend voelde, eerst als huursoldaat in Bosnië en later door zijn neo-nazistische kameraden, deed hij ijskoud alles wat van hem gevraagd werd. Van de ideologie heeft hij inmiddels afstand genomen, die was eigenlijk bijzaak.

Het is riskant om de woorden van een tot levenslang veroordeelde moordenaar serieus te nemen. En er is absoluut geen excuus voor zoveel geweld. Maar met ‘onverschilligheid’ heeft Arlöv mogelijk wel een sleutelbegrip te pakken. Het wegkijken van lastige situaties is als een vals zoethoudertje dat uiteindelijk via een zeurende cariës en rotte kiezen, veel ellende kan veroorzaken. Niet alleen destijds in Malexander maar ook nu, in Europa en ver daarbuiten.

Goed nieuws dan. Als reactie op de Malexandermoorden zegden ruim 80 mensen hun lidmaatschap van nazistische organisaties op. Kling en Klang arresteerden, tot ieders grote opluchting, Tony Olsson, al 2 dagen na zijn ontsnapping.

En Malexander is weliswaar een dorp met herdenkingsstenen, maar ook een heerlijke plaats om te vertoeven. Op een mountainbike, in een bootje op het uitgestrekte Sommenmeer of op het terras van ‘Fem rum och kök’. Onmogelijk om onverschillig te zijn voor dit dorp met verhaal.

 

Info Malexander (engels):  http://www.malexander.se/English.aspx                                              Fem rum och kök (engels): http://www.xn--femrumochkk-0fb.se/defaulteng.asp

Bankkrovers foto svt.se

Försök att översätta till Svenska

BANKRÅNARE

På en varm dag i juli blockeras vägen av svenska poliser. Vi får ingen förklaring, det är bara “legitimation, tack”, varefter bilen inspekteras grundligt, innan- och utanför. På grund av de är tung beväpnad och bär skottsäkra västar liknar den här Kling och Klang inte alls deras klumpiga klassiska kollegor, känt från Pippifilmer. I tidningarna läser vi varför: livsfarliga Tony Olsson har rymt från fängelset.

När man säger ‘Malexander’, många svenskar fortfarande skälver. Klockan är strax före tre, den 28 maj 1999, när Tony Olsson, Andreas Axelsson en Jackie Arklöv med dragna vapen rånar Östgöta Enskilda bank i Kisa. På deras flykt skjuter de, fegt och rakt i huvedet, ihjäl poliser Olle Borén en Robert Karlström, som har precis stannat nära Malexander, så att de kan observera bilar som passerar.

Hela Sverige är chockerat, inte minst när det visar sig att neo-nazistiska motiv spela roll. Märkligt. Varför skulle Jackie Arlöv, adoptivbarn, född i Liberia och vist ingen bra förebild av ‘ariska rasen’ döda i neo-nazisternas namn?  Förklaringen ger han själv i 2012.  Arlöv säger att han kände sig väldig misslyckad i svenska samhället. Under en lång tid skylde han sociala ikompetenser och osäkerhet bakom likgiltighet. Då han äntligen kände sig accepterad, först som legosoldat i Bosnien och senare av sina neo-nazistiska polare, gjorde han iskallt allt som förväntades göra. Under tiden har han distanserat sig från ideologien, för den var egentligen bisak.

Det är riskabelt att ta seriöst ord av en mördare, dömd till livstids fängelse. Och det finns absolut ingen ursäkt för så mycket våld. Men med ordet ‘likgiltighet’ nämnde Arlöv kanske väl ett nyckelbegrepp. Att titta bort från jobbiga situationer är som att hålla ett barn lugnt med sötsaker även om man vet att det leder till tandröta och mycket mer eländet. Det gällde inte bara då, i Malexander men även nu och här, i Europa och långt utanför Europas gränser.

Dags för goda nyheter. Som reaktion på Malexandermorden lämnade drygt 80 medlemmar sina nazistiska organisationer. Kling och Klang häktade, till mångas stora lättnad, Tony Olsson, redan 2 dagar efter hans rymning.

Och Malexander är onekligen en by med minnestenar, men också en härligt ställe att uppehålla dig. På mountainbike, med en båt ut på sjön Sommen eller på terrassen hos ‘Fem rum och kök’. Det är omöjligt att vara likgiltigt för den här byn med sin historia.

Info Malexander (svenska): http://www.malexander.se/

Fem rum och kök (svenska): www.femrumochkök.se

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Getagged , , , , , , , , ,

Met vriendelijke groet

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Soms vallen dingen samen. Voor Museum de Oude Wolden (MOW) interviewde ik de afgelopen maanden 20 kunstenaars die deelnemen aan een overzichtstentoonstelling in het museum; totaal verschillende mensen, gedreven door een passie voor kleur en vorm. Ongeveer tegelijkertijd volgde ik een door de SVT uitgezonden serie uit over schilder/schrijver Lars Lerin, vooral bekend vanwege zijn bijzondere aquarellen. Zo werden mijn dagen gevuld door kunstenaars.

Lars Lerin schildert geen lieflijke landschappen. Hij goochelt met licht en tovert kille flats om tot monumenten. Door hem geschilderde berkenbomen en boekenkasten zijn bijna fotografisch en lijken te kunnen worden aangeraakt.

In de serie ”met vriendelijke groet, Lars Lerin” gaat de met een sociale fobie belaste schilder op zoek naar nieuwe vriendschappen en dat vraagt nogal wat van hem. Via ouderwetse brieven verzoekt hij potentiele vrienden, bekende Zweden, om contact. Tijdens de ontmoetingen die volgen gaat hij vrijwel direct met hen in gesprek over heel persoonlijke zaken. Dat dat gepikt wordt heeft alles met de persoon Lerin te maken; een volstrekt pretentieloze en zachte man, door sommigen eerder een “wezen” dan een mens genoemd. Al na de eerste aflevering was ik verkocht.

In deel 4 bezoekt Lars Nino Ramsby. Nino is kunstenaar, fotograaf en muzikant en werd geboren als Nina. Omdat ook Lars zich lang heeft afgevraagd hoe hij zijn lichaam kon accepteren is er onmiddellijk herkenning. Bovendien hebben beiden er moeite mee oppervlakkig contact aan te gaan en beleven ze het sociaal functioneren als een voortdurende opgave. De klik is overduidelijk.

De zoektocht van Lars gaat er van uit dat overeenkomsten de basis vormen van vriendschap. Des te opmerkelijker dus dat hij getrouwd is met een man die ab-so-luut niets met hem gemeen lijkt te hebben. Het verschil tussen de blonde, lange, verlegen, van saaiheid genietende Lars en zijn Braziliaanse, extraverte, verkleedgrage en aanhankelijke echtgenoot Junior vormt een soort komische noot in de serie. Tegelijk gaat het hier om levenskunst met een grote K. Want de sterke intentie van Lars en Junior om hun relatie te laten slagen blijkt een solide basis.

Het zijn het talent en de moed die Lars Lerin op allerlei fronten laat zien, die me nieuwsgierig maken naar het aan hem gewijde museum in Sandgrund, bij Karlstad. Een interview zal er wel niet in zitten, maar zijn werk zal en moet ik zien.

 

Serie terugkijken (Zweeds): http://www.svt.se/vanligen-lars-lerin/

Website museum Lars Lerin, Sandgrund (engels): http://sandgrund.org/english/

Lars Lerin & Nino Ramsby in Stockholms Stadsteatern (05-04-2016): http://kulturhusetstadsteatern.se/Litteratur/Evenemang/2016/Lars-Lerin-och-Nino-Ramsby/

MOW: www.museumdeoudewolden.nl

Vriendelijke groet fotoFörsök att översätta till Svenska

VÄNLIGEN

Ibland allt kommer samman. Under senaste månader intervjuade jag, i Museet de Oude Woldens (MOW) namn, 20 konstnärer som deltar i en stor översiktsutställning; helt olika människor, drivit av en passion för färg och form. Ungefär samtidigt följde jag SVT-serien om målaren/författaren Lars Lerin, mest bekant för sina särdelesa akvareller. Alltså, mina dagar fylldes av konstnärer.

Lars Lerin målar ingen ljuva landskap. Hij trollar met ljus och omskapar trista höghus till monumenter. Sina målade björkar och bokhyllor är nästan fotografiska och ser ut som man kan känna på dem.

I serien “vänligen, Lars Lerin” söker Lerin nya vänner och eftersom han har en social fobi krävs det att gå emot sina rädslor. Via gammaldags brev ber han potentiella vänner, kända svenskar, om kontakt. Under mötena som följer talar han nästan direkt om mycket personliga ärenden. Att det accepteras beror på personligheten Lerin; en mjuk man utan pretentioner, som några även talar om som en “väsen” snarare än som en annan människa. Redan efter första avsnitt var jag förtjust.

I del 4 besöker Lars Nino Ramsby. Nino är konstnär, fotograf och musikant och föddes som Nina. Eftersom även Lars frågade sig under en lång period hur han kunde acceptera sin kropp, finns det omedelbart igenkänning. Dessutom har både två svårigheter att ha ytlig kontakt och upplever de social beteendet som en ständig uppgift. Det är klart att Lars och Nino passar bra ihop.

Lars sökandet utgår från tanken att likheter formar en bas för vänskap. Desto mer märkligt alltså att han är gift med en man han verkar ha ab-so-lut ingenting gemensamt med. Skillnaderna mellan den blonda, långa, blyga Lars som njuter att ha tråkigt och hans lojala maken Junior från Brasilien som tycker om att umgås stort, förkläda och festa, formar en komisk element i serien. Men obs: det handlar faktisk om riktig livskonst. För tydligen är Lars och Juniors ömsesidig respekt och öppenhet för varandras olikheter och behov en bra bas för relationen.

Det är talangen och modet visas av Lerin, på olika sätt, som gör mig nyfiken på hans konsthall i Sandgrund, nära Karlstad. Antagligen finns det ingen möjlighet att intervjua honom men hans tavlor vill och måste jag bara se.

 

Websida Lars Lerin: http://sandgrund.org/

”Vänligen, Lars Lerin” i SVTplay:  http://www.svt.se/vanligen-lars-lerin/

Lars Lerin & Nino Ramsby in Stockholms Stadsteatern (05-04-2016): http://kulturhusetstadsteatern.se/Litteratur/Evenemang/2016/Lars-Lerin-och-Nino-Ramsby/

MOW: www.museumdeoudewolden.nl

Getagged , , , , , , , , ,

Achter het behang

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Een jaar geleden  begon ik met het schrijven van columns. Dat je eerst -tig keuzemomenten door moet voordat je op WordPress ook maar één geschreven woord kwijt kunt, daar had ik geen idee van. Een titel, een format, een lettertype, rubrieken; over alles moet worden nagedacht. Het ontwerpen van een site wordt op die manier een klus die veel weg heeft van het inrichten van een huis. Misschien is het daarom wel geen toeval dat ik voor de ‘banner’ op een behangetje uitkwam. De balk met bloemen bovenaan dit verhaal is  namelijk een detail uit een oeroud maar tevens überhip Zweeds behang.

“Eldblommen” -want zo heet het- bekoorde mij voor het eerst in een keuken in Majorna, Göteborg en  is een ontwerp van Josef Frank. Hij is wat we tegenwoordig een “nieuwe Zweed” zouden noemen. Als Jood geboren in Oostenrijk vluchtte hij in 1933 op 50-jarige leeftijd noordwaarts om het nazisme te ontlopen. Frank, die eigenlijk architect was, kon aan het werk als ontwerper bij het door Estrid Ericson geleide Svensk Tenn; een bedrijf gespecialiseerd in interieurinrichting. Het was de tijd van het modernisme en de strakke lijnen van Le Corbusier vierden hoogtij. Maar Frank en Ericson vreesden dat de stijl tot kilte en anonimiteit in de Zweedse huizen zou leiden. Dwars tegen de tijdgeest in propageerden ze huiselijkheid en comfort. Contrasterend met de zakelijkheid gebruikten ze uitbundige kleuren en vormen uit de natuur.

Op de wereldtentoonstellingen in Parijs en New York, eind dertiger jaren, vielen Frank en Ericson erg op door hun afwijkende stijl en werden ze bestempeld als hét toonbeeld van Zweeds Modernisme. Nogal paradoxaal, want het duo was immers niet 100% Zweeds en bovendien stonden Scandinaviërs juist bekend om hun sobere vormgeving en niet om hun uitbundigheid.

Het verhaal van Josef Frank maakt duidelijk hoe synergie kan ontstaan tussen verschillende culturen en kan leiden tot succes. Hij groeide uit tot een van Zwedens bekendste ontwerpers en ontwierp meer dan 200 patronen voor behang, textiel en vloerkleden. In Eldblommen komen Zwedens natuur, cultuur, gastvrijheid en durf mooi samen. Ik schrijf nog even door en koester de banner.

Website Svensk Tenn: http://www.svenskttenn.se/

Josef Frank Against Design

Josef Frank, circa 1960   Foto: Svenskt Tenn, Stockholm, Sverige

Försök att översätta till Svenska

HISTORIA BAKOM TAPETEN

För ett år sen började jag skriver kolumner. Att man måste gå igenom många valmoment innan man kan publicera ett enda ord, hade jag då ingen aning om. Titeln, formen, bokstavstypen, rubriker; man måste fundera på allt. Designa en websida på ett sånt sätt är liksom inreda ett hus. Därför är det kanske ingen slump att jag väjlde en tapet som ‘banner.’ Blomstren ovanför den här texten är nämligen en detalj från en gammal men även mycket hipp svensk tapet.

“Eldblommen” -som tapeten heter-  tjusade mig för första gången i ett kök i Majorna, Göteborg och är ett mönster av Josef Frank. Han var en man, som vi nuförtiden skulle kallas för “nysvensken.” Han föddes som jude i Österrike och flyttade från nazismen i 1933, när han var 50 år. Frank, som egentligen var arkitekt, fick ett jobb som designer hos Svensk Tenn; ett inredningsföretag, leddes av Estrid Ericson. Det var då att modernism och Le Corbusiers principer firade högtid. Men Frank och Ericson fruktade att standardiserade inredningar skulle göra svenska hus alltför likriktade och anonyma. Tvärs mot tiden ville de inkludera naturens färger och former i sina inredningar och skapa hemtrevnad och komfort.

På världsutställningarna i Paris 1937 och New York 1939 fick de stor uppmärksamhet och blev modellen för begreppet “Swedish Modern”,  vilket var något paradoxalt eftersom duon var inte 100% svensk och skandinaver ju var bekant för deras soberhet och inte för kontrastfulla och färgrika mönster.

Historia om Josef Frank är ett bra föredöme av hur synergi mellan olika kulturer kan leder till framgång. Han blev en av Sveriges viktigaste formgivare och designade mer än 200 mönster för tapeter, tyg och mattor. Eldblomman förenar i sig svensk natur, kultur, gästfrihet och mod.  Jag fortsätt skriva,  behåller och hyser ‘banner’.

Websida Svensk Tenn: http://www.svenskttenn.se/

Getagged , , , , ,