Categorie archief: cultuur

Röbin Hööd

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Begin dit jaar, aan zomaar een keukentafel in Malmö, imiteerde een ietwat hysterische actrice die haar brood verdient met het inspreken van luisterboeken  -een echte stemmetjesexpert dus-  voor mij fragmenten uit de klassieke kerstfilm “Sagan om Karl-Bertil Jonssons julafton”, die al vanaf 1975 jaarlijks door de SVT wordt uitgezonden.

De tekenfilm vertelt over Karl-Bertil, een keurige jongen uit een al even keurig gezin, die in de donkere dagen voor Kerst wat bijverdient door ‘s nachts kerstpakketjes te sorteren op het postkantoor. De zachtmoedige Karl-Bertil droomt ervan Robin Hood te zijn. Onder het motto “stelen van de rijken, geven aan de armen” houdt hij alle pakjes achter die bestemd zijn voor rijke notabelen, inclusief die voor zijn eigen vader, om op kerstavond stiekem, uitgedost als kerstman, langs verrotte deuren en duistere kroegen te gaan en de cadeautjes uit te delen, die blij door de armlastigen worden ontvangen.

Zo ver zo goed. Het gezin Jonsson zit genoeglijk bij de kerstboom, die door vader is versierd met een ster uit de eigen winkel, er klinkt zoete kerstmuziek uit de radio en nog zoetere kerstmuziek uit de televisie. Tot de telefoon gaat en een tante informeert of het handbeschilderde porseleinen bord dat ze opstuurde goed is ontvangen. Niet dus. Karl-Bertil, geplaagd door een onwaarschijnlijk groot geweten en niet in staat zijn ouders voor te liegen op deze heilige kerstavond, verslikt zich in een nootje maar biecht direct en uiterst kalm zijn daad op. Paps, die zich niet kan voorstellen dat je iets vrijwillig weggeeft, zelfs geen prullaria waar je niet per se om gevraagd hebt, rukt zich los van de televisie en buldert zijn zoon toe: “wát zeg je dat je gedaan hebt? Ben je niet goed bij je hoofd? Mijn God, ik heb een communist groot gebracht!”

Vrezend voor zijn reputatie als ondernemer dwingt vader zijn zoon met hem op pad te gaan om de gedupeerde rijken excuses aan te bieden. Dat het toch goed gaat aflopen verraden de relaxte saxofoonmuziek en de kalme voice-over; té veel spanning past een feelgood-kerstfilm immers niet. Tegen alle verwachtingen in wordt Karl-Bertil als een held ontvangen en zijn daad bejubeld. Hij wordt getrakteerd, gedecoreerd en gezoend door ontroerde dames. Vader moet zijn beeld bijstellen: zijn zoon is een onbaatzuchtig, goed mens. De wereld heeft jongens als Karl-Bertil nodig.

Kijken kan op kerstavond 19.00 uur via de SVT of (in 3 delen) via deze link.

God Jul! Fijne kerstdagen!

robin-hood-fotoFörsök att översätta till Svenska

RÖBIN HÖÖD

I årets början, vid ett köksbord någonstans i Malmö, imiterade en liten hysterisk skådespelare som förtjanar sitt bröd genom att inspela ljudböcker -alltså: en riktig röstexpert-  för mig fragment av klassiska julfilmen “Sagan om Karl-Bertil Jonssons julafton”, som visas sedan 1975 i SVT.

Den tecknade film berättar om Karl-Bertil, en städad pojke, från en lika städad familj, som har feriearbete på postens paketavdelning under de där mörka dagar innan jul. Godhjärtade Karl-Bertil drömmer om att vara Robin Hood. Mottot “att ta från de rika, och ge åt de fattiga” leder till att han smusslar undan alla julpaket adresserats till högavlönade personer, även dem riktat mot sin egen far. Därpå åker han ut, förklätt som jultomten, till ruttna dörrar och dystra pubar för att dela ut julklappar och sprida glädje till de fattiga.

Allt bra hittills. Familjen Jonsson myser vid julgranen, som far smyckade med en glittrande stjärna han tog med gratis från sitt varuhus. Ur radion strömmade finaste julsånger, ur tv:n strömmade ännu mer fina julsånger. Men då ringer plötsligt telefonen. Det är faster Märtha som informerar om handmålade porslinstallrik väl mottagits. Självklart inte. Karl-Bertil, som har ett otroligt starkt samvete och orkar inte ljuga för sina föräldrar på heliga julafton, hostar en nötbit ut ur halsan och bekänner sitt dåd omedelbart och lugnt. Farsan, av typen som kan inte föreställa sig att ge bort något gratis och frivilligt, även om det handlar om prylar man hellre slipper få, vrålar mot sin son: “Vad sa du att du gjorde sa du?!? Är du inte klok?! Jag har närt en kommunist vid min barm!”

Farsan fruktar sin framtoning som företagare och tvingar sin son att tala sanningen för alla stöldoffren. Att allt kommer att ordna sig avslöjar lätta saxofonspelet och den lugna voice-over; för mycket spänning tillhör ju inte en feelgood-julfilm. Mot alla förväntningar betraktas Karl-Bertil som en hjälte och hyllas för sitt dåd. Han bjudas, dekoreras och pussas av berörda kvinnor. Far tvingas ändra bedömningen: sonen är en onsjälvisk, god människa. Världen behöver pojkar som Karl-Bertil.

SVT sänder filmen på julafton, klockan 19.00. Eller du tittar filmen (3 delar) via den här länken.

God Jul! Fijne kerstdagen!

 

Getagged , , , , , , , , ,

Met kraai heen en hond terug

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Op een dag rinkelt de telefoon van Lukas Joel. “Meneer, ik ben van plan naar Zweden te verhuizen en ik heb een 28 jaar oude kraai die niet meer kan vliegen. Mag ik die wel meenemen?”  Lukas Joel is honorair consul van Zweden, hij is het een en ander gewend maar deze vraag verrast hem. Praktisch redeneert hij dat als de kraai had kunnen vliegen, deze ook op eigen gelegenheid naar Zweden had kunnen gaan. “Dus neemt u hem maar mee.” Het telefoontje is voor Joel het begin van een vreemd avontuur, waarover hij vorig jaar het boek “Met kraai heen en hond terug” schreef.

Lukas Joel is oprecht geïnteresseerd in de verhalen van mensen en bereid ze te helpen. Zo ervaar ik dat, als ik hem ontmoet in Groningen. Met genoegen vertelt hij nog es over zijn ervaringen met Dolf Geertsema.

Geertsema, een vijftiger, emigreert in 2007 met zijn kraai naar Zweden. Vijf jaar later schakelen zijn ouders Joel in omdat ze zich op afstand ernstige zorgen maken. Zoonlief heeft grote financiële problemen en leeft sociaal totaal geïsoleerd. Na een eerste analyse van de situatie concludeert Joel dat een verzoek als dit weliswaar niet tot zijn taken als honorair consul behoort maar dat hij deze mensen toch wil bijstaan.

Als lezer kijk je als het ware over de schouder van Joel mee met zijn missie. Hoewel bijna feitelijk beschreven, deel je als vanzelf zijn verbazing over de familie Geertsema. Een aaneenschakeling ontdekkingen maakt duidelijk hoe het Dolf Geertsema heeft ontbroken aan dat wat Joel nou juist bezit; mensenkennis, initiatief en logisch denkvermogen. Bovendien houden ouders en zoon elkaar stevig gevangen in een destructief gedragspatroon, dat zelfs door landsgrenzen niet te doorbreken blijkt. Het boek is dan ook geen successtory over Joel of een schets van een simpelweg mislukte emigratie, maar vooral het verhaal over de fascinerende familie Geertsema.

Emigratieverhalen leveren al jaren aardige televisie op. Een huis blijkt een krot en aannemers onbetrouwbaar. In handen-en-voeten-taal worden boodschappen gedaan en van heimwee vervulde kinderen worden getroost met een hondje. Lukas Joel is stellig:

“Of je nu uit economische motieven emigreert of vanwege een oorlogssituatie, of je succesvol zult zijn in je nieuwe land is afhankelijk van de mate waarin je integreert en de taal onder de knie weet te krijgen. Jezelf iets anders wijsmaken kan dodelijk zijn.”  

 

“Met kraai heen en hond terug” door Lukas Joel,  uitgeverij Nobelman ISBN13   9789491737145

 Met kraai heen en hond terug foto

Försök att översätta till svenska

MED KRÅKA DIT, MET HUND TILLBAKA

En dag ringer Lukas Joels telefonen. “Herre, jag planerar att flytta till Sverige. Jag har en 28 gammal kråka, som kan inte flyga. Får jag ta den med?” Lukas Joel är Sveriges honorärkonsul i Nederländerna, han är van vid att få olika typer av frågor men det här ämnet överraskar honom. Praktiskt funderar han att om kråkan kunde ha flugit, den kunde ha tagit sig till Sverige självständigt. “Alltså, ta kråkan med dig.” För Lukas Joel är samtalet början av en aventyr som han har skrivit en bok om: ”Met kraai heen, met hond terug” (“Med kråka dit, med hund tillbaka”.)

Lukas Joel är uppriktigt intresserat i människors historier och villig att hjälpa dem. Det är mitt intryck, när vi mötas i Groningen. Gärna berättar han mer om sina upplevelser med Dolf Geertsema.

Det är 2007 när Geertsema, en man i femtioårsåldern, emigrerar till Sverige. Fem år senare kontakter hans föräldrar Joel eftersom de oroar sig väldigt mycket över honom. Deras son har stora finansproblem och lever social total isolerad. Efter en första analys konkluderar Joel att begäran tillhör inte precis uppgifterena av en honarärkonsul men att han ändå vill bistå dessa människor.

Som läsare tittar man på saken från Joels perspektiv. Även om han använder en konkret skrivstil, delar man givetvis sin förvåning över familjen Geertsema. En lång följd upptäckter tydliggör hur Dolf saknar allt Joel ju har, nämligen: kunskap om människans beteende, initiativ och förmågan att tänka logiskt. Dessutom håller föräldrarna och sonen varandra fången i ett destruktivt beteendemönster, som även inte verkar kunna brytas av landsgränserna. Boken är därför ingen succéehistoria om Joel eller bara en skiss av en misslyckad emigration, men framför allt en berättelse om fascinerande familjen Geertsema.

Sen länge är emigrationshistorier en källa för färgrika tv-program. En hus visar sig vara en kåk och byggare opålitligt. När man handlar användes hand och fot språk och barn som lider av hemlängtan tröstas med en ny hund. Lukas Joel är bestämd:

“Om du nu emigrerar av ekonomiska skäl eller på grund av en krigssituation, att bli framgångsrik i ditt nya land beror på graden du integrerar och lär dig språket. Att blunda för det kan vara dödande” 

 

“Met kraai heen en hond terug” av Lukas Joel,  Förlag: uitgeverij Nobelman, ISBN13   9789491737145

Getagged , , , , ,

Met vriendelijke groet

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Soms vallen dingen samen. Voor Museum de Oude Wolden (MOW) interviewde ik de afgelopen maanden 20 kunstenaars die deelnemen aan een overzichtstentoonstelling in het museum; totaal verschillende mensen, gedreven door een passie voor kleur en vorm. Ongeveer tegelijkertijd volgde ik een door de SVT uitgezonden serie uit over schilder/schrijver Lars Lerin, vooral bekend vanwege zijn bijzondere aquarellen. Zo werden mijn dagen gevuld door kunstenaars.

Lars Lerin schildert geen lieflijke landschappen. Hij goochelt met licht en tovert kille flats om tot monumenten. Door hem geschilderde berkenbomen en boekenkasten zijn bijna fotografisch en lijken te kunnen worden aangeraakt.

In de serie ”met vriendelijke groet, Lars Lerin” gaat de met een sociale fobie belaste schilder op zoek naar nieuwe vriendschappen en dat vraagt nogal wat van hem. Via ouderwetse brieven verzoekt hij potentiele vrienden, bekende Zweden, om contact. Tijdens de ontmoetingen die volgen gaat hij vrijwel direct met hen in gesprek over heel persoonlijke zaken. Dat dat gepikt wordt heeft alles met de persoon Lerin te maken; een volstrekt pretentieloze en zachte man, door sommigen eerder een “wezen” dan een mens genoemd. Al na de eerste aflevering was ik verkocht.

In deel 4 bezoekt Lars Nino Ramsby. Nino is kunstenaar, fotograaf en muzikant en werd geboren als Nina. Omdat ook Lars zich lang heeft afgevraagd hoe hij zijn lichaam kon accepteren is er onmiddellijk herkenning. Bovendien hebben beiden er moeite mee oppervlakkig contact aan te gaan en beleven ze het sociaal functioneren als een voortdurende opgave. De klik is overduidelijk.

De zoektocht van Lars gaat er van uit dat overeenkomsten de basis vormen van vriendschap. Des te opmerkelijker dus dat hij getrouwd is met een man die ab-so-luut niets met hem gemeen lijkt te hebben. Het verschil tussen de blonde, lange, verlegen, van saaiheid genietende Lars en zijn Braziliaanse, extraverte, verkleedgrage en aanhankelijke echtgenoot Junior vormt een soort komische noot in de serie. Tegelijk gaat het hier om levenskunst met een grote K. Want de sterke intentie van Lars en Junior om hun relatie te laten slagen blijkt een solide basis.

Het zijn het talent en de moed die Lars Lerin op allerlei fronten laat zien, die me nieuwsgierig maken naar het aan hem gewijde museum in Sandgrund, bij Karlstad. Een interview zal er wel niet in zitten, maar zijn werk zal en moet ik zien.

 

Serie terugkijken (Zweeds): http://www.svt.se/vanligen-lars-lerin/

Website museum Lars Lerin, Sandgrund (engels): http://sandgrund.org/english/

Lars Lerin & Nino Ramsby in Stockholms Stadsteatern (05-04-2016): http://kulturhusetstadsteatern.se/Litteratur/Evenemang/2016/Lars-Lerin-och-Nino-Ramsby/

MOW: www.museumdeoudewolden.nl

Vriendelijke groet fotoFörsök att översätta till Svenska

VÄNLIGEN

Ibland allt kommer samman. Under senaste månader intervjuade jag, i Museet de Oude Woldens (MOW) namn, 20 konstnärer som deltar i en stor översiktsutställning; helt olika människor, drivit av en passion för färg och form. Ungefär samtidigt följde jag SVT-serien om målaren/författaren Lars Lerin, mest bekant för sina särdelesa akvareller. Alltså, mina dagar fylldes av konstnärer.

Lars Lerin målar ingen ljuva landskap. Hij trollar met ljus och omskapar trista höghus till monumenter. Sina målade björkar och bokhyllor är nästan fotografiska och ser ut som man kan känna på dem.

I serien “vänligen, Lars Lerin” söker Lerin nya vänner och eftersom han har en social fobi krävs det att gå emot sina rädslor. Via gammaldags brev ber han potentiella vänner, kända svenskar, om kontakt. Under mötena som följer talar han nästan direkt om mycket personliga ärenden. Att det accepteras beror på personligheten Lerin; en mjuk man utan pretentioner, som några även talar om som en “väsen” snarare än som en annan människa. Redan efter första avsnitt var jag förtjust.

I del 4 besöker Lars Nino Ramsby. Nino är konstnär, fotograf och musikant och föddes som Nina. Eftersom även Lars frågade sig under en lång period hur han kunde acceptera sin kropp, finns det omedelbart igenkänning. Dessutom har både två svårigheter att ha ytlig kontakt och upplever de social beteendet som en ständig uppgift. Det är klart att Lars och Nino passar bra ihop.

Lars sökandet utgår från tanken att likheter formar en bas för vänskap. Desto mer märkligt alltså att han är gift med en man han verkar ha ab-so-lut ingenting gemensamt med. Skillnaderna mellan den blonda, långa, blyga Lars som njuter att ha tråkigt och hans lojala maken Junior från Brasilien som tycker om att umgås stort, förkläda och festa, formar en komisk element i serien. Men obs: det handlar faktisk om riktig livskonst. För tydligen är Lars och Juniors ömsesidig respekt och öppenhet för varandras olikheter och behov en bra bas för relationen.

Det är talangen och modet visas av Lerin, på olika sätt, som gör mig nyfiken på hans konsthall i Sandgrund, nära Karlstad. Antagligen finns det ingen möjlighet att intervjua honom men hans tavlor vill och måste jag bara se.

 

Websida Lars Lerin: http://sandgrund.org/

”Vänligen, Lars Lerin” i SVTplay:  http://www.svt.se/vanligen-lars-lerin/

Lars Lerin & Nino Ramsby in Stockholms Stadsteatern (05-04-2016): http://kulturhusetstadsteatern.se/Litteratur/Evenemang/2016/Lars-Lerin-och-Nino-Ramsby/

MOW: www.museumdeoudewolden.nl

Getagged , , , , , , , , ,

Haat op mijn huid

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

De fluim in mijn gezicht komt totaal onverwacht en gaat gepaard met een stevig gevloek op de Denen. De man loopt door -gelukkig!-  Hij draagt geen jas -het vriest!-

Perplex sta ik stil, op een oude brug in Kopenhagen, bevroren door de haat op mijn huid.

What the f**k! Hoe smerig!

Waar gaat dit over?!

Een mislukte sollicitatie?

Een afgewezen liefde?  

Restrictief vluchtelingenbeleid?

Wat bezielt hem te spugen?

…en ik ben niet eens Deens.

Een dag later bezoek ik, aan de andere kant van het water, de tentoonstelling “Ett Malmö som inte finns”. Die vertelt over de TV-serie The Bridge, waarin de Zweedse en Deense politie gedwongen worden tot samenwerken, als midden op de Öresundbrug een lijk gevonden wordt.

De olijfgroene Saab van Saga Norén staat geparkeerd voor een hoge wand van beton, net zo grauw als de serie zelf. Wie zijn speurdersbloed laat stromen ontdekt kijkgaten in de muur, die zicht geven op allerlei rekwisieten en zelfs op het lijk, waarmee alles in 2011 begon. Een digitaal fotoboek toont beelden van de set en een overzichtskaart geeft de plaatsen aan waar de film is opgenomen.

In de serie hebben we, verspreid over 3 seizoenen, heel wat criminele ellende voorbij zien komen. In nauwelijks na te vertellen plots werden allerlei maatschappelijke en sociale kwesties door de scenarioschrijvers vernuftig met elkaar verweven. Van de illusie dat afkomst en inkomen in onze samenleving geen rol meer spelen werden we vakkundig afgeholpen.

Maar achter deze grote thema’s schuilde vrijwel altijd ook persoonlijk leed; een gekrenkte mens, een niet erkend kind, een liefdeloze opvoeding. Gevoelens van onrecht en onmacht leidden tot intense haat en tot wraak, in vormen waarbij vergeleken een beetje spuug echt onnozel is.

Vrolijk wordt je niet van zo’n tentoonstelling over de criminele mens. Maar dat maakt de rest van het museum direct goed. Want “Teknikens & Sjöfartens hus” mixt de geur van stoom- en dieselmotoren op een leuke manier met moderne wetenschap. Je kruipt er in een echte onderzeeër, speelt er met de wetten van de natuurkunde en droomt weg bij talloze oldtimers.

De mens als uitvinder en constructieve ontwikkelaar; minstens zo fascinerend.

 

“Ett Malmö som inte finns” is nog tot september 2016 te zien in Teknikens och Sjöfartens hus, onderdeel van Malmö Museer. Zie:  http://malmo.se/Kultur–fritid/Kultur–noje/Museer–utstallningar/Malmo-Museer/Sprak/In-English/Temporary-exhibitions.html

The Bridge op DVD:  http://www.lumieredvd.com/nl/film/the-bridge-seizoen-3

Arrangementen met guided tour “the Bridge” door Malmö en Kopenhagen: http://paket.malmotown.com/sv/paket/12193/bron/details?packageCategoryId=719

Haat op mijn huid foto

Försök att översätta till Svenska

HAT PÅ MIN HUD

Spottet i mitt ansikte kommer helt oväntat och samtidigt svärjas hetsigt över danskarna. Mannen går ifrån –vilken tur!-  Han bär ingen jacka –det fryser ju?!- 

Perplext står jag still, på en gammal bro i Köpenhamn, frysit av hatet på min hud.

Fan! Hur snuskigt!

Vad handlar det här om?

En misslyckat ansökan till ett jobb?

En avvisad kärlek?

Sträng flyktingpolitik?

Varför spottar han?

…jag är inte dansk över huvud taget.

Nästa dag besökar jag, på andra sidan sundet, utställningen “Ett Malmö som inte finns”. Den handlar om TV-serien Bron, i den svenska och danska polisen tvingas att samarbeta, när en livlös kropp hittas mitt på Öresundsbron.

Saga Noréns olivgröna bil parkeras bredvid en stor betongvägg, lika gråfärgad som serien. Den som är duktiga att spåra upptäcker kikhål som ger sikt på seriens rekvisita och även liket, allt började med året 2011. Ett digital fotoalbum visar bilder från inspelningen och på en karta över Malmö markeras platserna där allt hände.

I serien kom, under 3 säsonger, mycket kriminelt elände förbi. Via komplexa handlingar vävdes diverse stora sociala- och samhällsproblem tillsammans på ett intelligent sätt. Det är svårt att tro i en värld där alla ska ha ett drägligt liv oavsett inkomst och bakgrund, efter serien ses.

Men bakom den där stora teman fanns nästan alltid personligt lidande; en kränkt människa, ett oerkänt barn, en  kärlekslös uppfostran.  Att känna sig maktlös och orättvist behandlad ledde till starkt hat och hämnd. Jämfört därmed är ett litet spott ingenting.

Utställningen om ‘den kriminella människan’ gör väl ingen glad. Men det kompenserar resten av museet omedelbart. För “Teknikens & Sjöfartens hus” trevligt blandar doften av ånga- och dieselmotorer med modern vetenskap. Man får stiga ombord på en riktig ubåt, leka med fysiklager och drömma bort vid framtidens fordon.

‘Människan som uppfinnare och konstruktiv utvecklare’;  minst så  fascinerande.

 

“Ett Malmö som inte finns” kan ses till och med september 2016 i ”Teknikens och Sjöfartens hus”, del av Malmö Museer.  Websidan:  http://malmo.se/Kultur–fritid/Kultur–noje/Museer–utstallningar/Malmo-Museer/Nyhetsarkiv-Malmo-Museer/2015-09-09-Succeserien-Bron-pa-Malmo-Museer.html

Arrangemang med guided tour “Bron” i Malmö en Köpenhamn: http://paket.malmotown.com/sv/paket/12193/bron/details?packageCategoryId=719

 

Getagged , , , , , , ,

Achter het behang

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Een jaar geleden  begon ik met het schrijven van columns. Dat je eerst -tig keuzemomenten door moet voordat je op WordPress ook maar één geschreven woord kwijt kunt, daar had ik geen idee van. Een titel, een format, een lettertype, rubrieken; over alles moet worden nagedacht. Het ontwerpen van een site wordt op die manier een klus die veel weg heeft van het inrichten van een huis. Misschien is het daarom wel geen toeval dat ik voor de ‘banner’ op een behangetje uitkwam. De balk met bloemen bovenaan dit verhaal is  namelijk een detail uit een oeroud maar tevens überhip Zweeds behang.

“Eldblommen” -want zo heet het- bekoorde mij voor het eerst in een keuken in Majorna, Göteborg en  is een ontwerp van Josef Frank. Hij is wat we tegenwoordig een “nieuwe Zweed” zouden noemen. Als Jood geboren in Oostenrijk vluchtte hij in 1933 op 50-jarige leeftijd noordwaarts om het nazisme te ontlopen. Frank, die eigenlijk architect was, kon aan het werk als ontwerper bij het door Estrid Ericson geleide Svensk Tenn; een bedrijf gespecialiseerd in interieurinrichting. Het was de tijd van het modernisme en de strakke lijnen van Le Corbusier vierden hoogtij. Maar Frank en Ericson vreesden dat de stijl tot kilte en anonimiteit in de Zweedse huizen zou leiden. Dwars tegen de tijdgeest in propageerden ze huiselijkheid en comfort. Contrasterend met de zakelijkheid gebruikten ze uitbundige kleuren en vormen uit de natuur.

Op de wereldtentoonstellingen in Parijs en New York, eind dertiger jaren, vielen Frank en Ericson erg op door hun afwijkende stijl en werden ze bestempeld als hét toonbeeld van Zweeds Modernisme. Nogal paradoxaal, want het duo was immers niet 100% Zweeds en bovendien stonden Scandinaviërs juist bekend om hun sobere vormgeving en niet om hun uitbundigheid.

Het verhaal van Josef Frank maakt duidelijk hoe synergie kan ontstaan tussen verschillende culturen en kan leiden tot succes. Hij groeide uit tot een van Zwedens bekendste ontwerpers en ontwierp meer dan 200 patronen voor behang, textiel en vloerkleden. In Eldblommen komen Zwedens natuur, cultuur, gastvrijheid en durf mooi samen. Ik schrijf nog even door en koester de banner.

Website Svensk Tenn: http://www.svenskttenn.se/

Josef Frank Against Design

Josef Frank, circa 1960   Foto: Svenskt Tenn, Stockholm, Sverige

Försök att översätta till Svenska

HISTORIA BAKOM TAPETEN

För ett år sen började jag skriver kolumner. Att man måste gå igenom många valmoment innan man kan publicera ett enda ord, hade jag då ingen aning om. Titeln, formen, bokstavstypen, rubriker; man måste fundera på allt. Designa en websida på ett sånt sätt är liksom inreda ett hus. Därför är det kanske ingen slump att jag väjlde en tapet som ‘banner.’ Blomstren ovanför den här texten är nämligen en detalj från en gammal men även mycket hipp svensk tapet.

“Eldblommen” -som tapeten heter-  tjusade mig för första gången i ett kök i Majorna, Göteborg och är ett mönster av Josef Frank. Han var en man, som vi nuförtiden skulle kallas för “nysvensken.” Han föddes som jude i Österrike och flyttade från nazismen i 1933, när han var 50 år. Frank, som egentligen var arkitekt, fick ett jobb som designer hos Svensk Tenn; ett inredningsföretag, leddes av Estrid Ericson. Det var då att modernism och Le Corbusiers principer firade högtid. Men Frank och Ericson fruktade att standardiserade inredningar skulle göra svenska hus alltför likriktade och anonyma. Tvärs mot tiden ville de inkludera naturens färger och former i sina inredningar och skapa hemtrevnad och komfort.

På världsutställningarna i Paris 1937 och New York 1939 fick de stor uppmärksamhet och blev modellen för begreppet “Swedish Modern”,  vilket var något paradoxalt eftersom duon var inte 100% svensk och skandinaver ju var bekant för deras soberhet och inte för kontrastfulla och färgrika mönster.

Historia om Josef Frank är ett bra föredöme av hur synergi mellan olika kulturer kan leder till framgång. Han blev en av Sveriges viktigaste formgivare och designade mer än 200 mönster för tapeter, tyg och mattor. Eldblomman förenar i sig svensk natur, kultur, gästfrihet och mod.  Jag fortsätt skriva,  behåller och hyser ‘banner’.

Websida Svensk Tenn: http://www.svenskttenn.se/

Getagged , , , , ,

Schaduwzijde

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Shakespeare in de koninklijke schouwburg van Stockholm. Helemaal tevreden met een stoel op rij 3 ga ik zitten, pal naast de souffleur. Niets zal me ontgaan van Jonas Karlsson; Zwedens publiekslieveling en hoofdrolspeler van deze avond. Vraag is wel hoe zoveel sympathie uitpakt voor zijn rol als de vileine Engelse koning Rickard III.

Rickard flirt met het publiek, al voor het doek geopend wordt en het verhaal begonnen is. Hij ziet er goed uit, is een verbaal wonder en heeft humor. De vrouw naast me glimlacht; Rickard heeft haar, net als mij, onmiddellijk ingepalmd. We weten dan nog niet wat een gewetenloze machtswellusteling deze man eigenlijk is. Een manipulatieve carrièrejager, een narcist, iemand die over lijken gaat. Stuk voor stuk verdwijnen zijn slachtoffers uit het grauwe, met graffiti beschilderde decor, nadat hun bebloede portret nog eenmaal als videoprojectie wordt vertoond. Hun rol is uitgespeeld, het kwaad kan verleidelijk zijn.  Shakespeare in een modern maar zeer geloofwaardig jasje.

Kungliga Dramaten is een prachtig klassiek theater dat in 1908 gebouwd werd aan het Nybroplan in Stockholm. De grandeur van Stora Scenen en de aangrenzende foyer, opgetrokken uit Italiaans wit marmer schept sfeer maar, gelukkig, geen afstand.  Na afloop van de voorstelling kun je acteurs treffen als ze nog wat drinken in een naburig café, hun fiets van het slot halen of in de metro stappen, op weg naar huis. Een dramatische dood sterven is voor sommige mensen dagelijks werk.

Behalve een bezienswaardig gebouw is Dramaten ook een instituut. Een begrip dat staat voor theaterhistorie, toneelopleiding en toneelontwikkeling van hoge kwaliteit. Heerlijk nieuws dus dat de Amsterdamse Stadsschouwburg een voorstelling van Dramaten in haar programma heeft opgenomen.  Op 24  en 25 januari van het nieuwe jaar is  “Och ge oss skuggorna” (“en geef ons de schaduwen”) van Lars Norén te zien.  Örjan Ramberg speelt de Amerikaanse Nobelprijswinnaar Eugene O’Neill in een familietragedie over diens schrijverschap, eenzaamheid en angsten. Lena Endre, Thomas Hanzón en Erik Ehn spelen zijn vrouw en zonen, die in de schaduw van het grote succes staan.

Een vrolijk verhaal zal het niet worden, maar dat er goed gespeeld zal worden is wel zeker. De taal hoeft het probleem niet te zijn, want voor Nederlandse boventiteling wordt gezorgd.

Info en kaarten voor °Och ge oss skuggorna”  in Amsterdam: http://stadsschouwburgamsterdam.nl/voorstellingen/10442-och-ge-oss-skuggorna-oneill-en-geef-ons-de-schaduwen

Info Dramaten (engels): http://www.dramaten.se/In-English/

RickardIII_2

Försök att översätta till Svenska

SKUGSIDAN

Shakespeare i Stockholms Kungliga Dramaten. Helt nöjd sätter jag mig fram i parkettet, bredvid sufflören. Jag vill missa inget av folkkära Jonas Karlsson, som spelar huvudrollen den här kvällen. Frågan är dock hur så mycket sympati påverkar hans roll som den skurkaktiga kungen Rickard III.

Rickard flörtar med publiken, redan innan ridån öppnas och historia berättas. Han är snygg, en verbal talang och har humor. Kvinnan bredvid mig ler; Rickard har henne, precis som mig, omedelbart trollbundit. Då vet vi forfarande inte vilken samvetslös maktsjuk man han verkar vara. En manpulativ karriärjägare, en narcist, någon som går över lik. En efter en försvinner offren ut ur grå, grafittibemålade dekorn, medan deras blödande ansikten projekteras en sista gång på backgrunden. Deras roll är utspelad, ondskan kan vara förledande. Shakespeare presenterats på ett modernt men trovärdigt sätt.

Kungliga Dramaten är en vacker teater, byggdes i 1908, vid Nybroplan i Stockholm.  Storstilade Stora Scenen och in anslutning liggande Marmorfoajén skapar en unik stämning men, lyckligtvis, ingen avstånd. Efter föreställningen kan det vara så att man ser skådespelarna träffas över en drink, hämtar cykeln eller tar tunnelbana, på väg hem. Att dö en dramatisk död är dagligt arbetet för vissa människor.

Förutom en sevärd byggnad är Dramaten även ett institut. Ett begrepp som står för teaterhistoria, utbildning och teaterutveckling av hög kvalitet. Därför är det en så härlig nyhet att Amsterdams Stadsteater tog upp en av Dramatens föreställningar i programmet. Den 24 och 25 januari förevisas Lars Noréns “Och ge oss skuggorna”. Örjan Ramberg spelar Nobelpristagare Eugene O’Neill i en pjäs om hans författerskap, ensamhet och  ångesten. Lena Endre, Thomas Hanzón och Erik Ehn spelar hans fru och söner, som står i skuggan av stora succéen.

Troligen blir det ingen glad historia men visst blir den bra. Språket kan inte vara problemet; föreställningen undertextas i holländskan.

Info och biljetter °Och ge oss skuggorna”  i Amsterdam: http://stadsschouwburgamsterdam.nl/voorstellingen/10442-och-ge-oss-skuggorna-oneill-en-geef-ons-de-schaduwen

Info Dramaten: http://www.dramaten.se/

Getagged , , , ,

Veldwerk

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Hij heeft niet de ‘looks’ van Chris Zegers en is niet zo blond als Floortje Dessing. Maar Gerrit Jan Zwier heeft een baard als een viking  en minstens zoveel reiservaring.

We zitten aan de keukentafel, thuis in Zuidhorn. Op het dressoir staan ansichtkaarten van Paaseiland, zijn meest recente reisbestemming. Twee dagen eerder is zijn 40-jarig jubileum als schrijver gevierd met  champagne en een “liber amicorum”; een vriendenboek over zijn oeuvre, dat de titel “Altijd veldwerk” draagt.

Zwier komt op plaatsen waar anderen alleen maar van durven dromen; ruige, verlaten landschappen die een romantisch gevoel losmaken waar veel mensen behoefte aan lijken te hebben. Dat dit soort verlangen vaak niet samenvalt met de werkelijkheid ter plekke is een terugkerend thema in zijn boeken. Gelukkig leidt dat niet tot door deceptie gekleurde verhalen. Integendeel, ironie en relativering gaan prima samen.

Ruim voordat hij vertrekt bepaalt de antropoloog/geoloog de kapstok waaraan hij zijn reis zal ophangen. Hij doet uitgebreid research naar zijn thema en legt de juiste contacten, om te komen waar hij wil. Daarna is het een kwestie van waarnemen en noteren; gehoorde uitspraken, ontdekte flora, aanschouwde vogels, gevonden erfgoed. Altijd is er het veldwerk, altijd is er het opschrijfboekje.

Voor “Er gaat niets boven Zweden” verkent Zwier het land via de voetsporen van bioloog Linnaeus en vanuit het perspectief van de kleine Nils Holgersson, die in de verhalen van Selma Lagerlöf op de rug van een gans het land doorkruist.  We lezen o.a. hoe hij aan de voet van de Kebnekaise staat, het Padjelantapad loopt en geniet van lavendelheide, vossebessen, russula’s en veenbekertjesmos. Hij maakt ons deelgenoot van de jammerklanken van Lapse muziek, van de smaaksensaties van kroppkakor en surströmming (stinkharing) en van zijn pogingen de taal te spreken.

De wegen die Zwier bewandelt leiden vaak tot nieuwe vragen en conclusies. Want behalve vanuit zijn persoonlijke ervaringen schrijft hij als een wetenschapper, die zijn blik vanaf de zijlijn richt en verbanden legt. Door het samengaan van deze kennis, ervaring en fantasie worden zijn verhalen echte reisliteratuur.

Aan de keukentafel blijkt Zwier een smakelijk verteller; een onuitputtelijke bron van enthousiaste verhalen, iemand het niet schuwt kritische noten te kraken, een belezen man die gelukkig nog lang niet uitgeschreven is.

 

“Altijd veldwerk, het literaire landschap van Gerrit Jan Zwier”, Marcel Schaap, The Black Sheep Press 2015, ISBN: 978-90-79308-05-7

“Er gaat niets boven Zweden, eigenzinnig noorderling over land en volk”, Gerrit Jan Zwier, Atlas Contact 2015, ISBN: 978 90 450 2866 8

Veldwerk foto

Forsök att översätta på Svenska

FÄLTARBETET

Han ser inte lika bra ut som Chris Zegers och är inte blond såsom Floortje Dessing. Men Gerrit Jan Zwier har ett skägg som en viking och minst lika mycket reseerfarenheter.

Vi sitter vid köksbordet, hemma i Zuidhorn. På skåpet står 2 vykort från Påskön, hans senaste resemål. Två dagar tidigare firades hans 40-års jubileet som författare, med champagne och ett “liber amicorum”; en vänner-bok om hans oeuvre, som fick titeln “Altijd veldwerk” (”alltid fältarbete”).

Zwier kommer på ställen där andra bara vågar drömmer om; vildmark och folktomma landskap, som väcker romantiska känslor hos många. Att den där romantisk längtan inte hållas ut i verkligheten på plats är ett återkommande tema i hans böcker. Lyckligt leder inte det till historier fyllda av besvikelse. Tvärtom; ironi och nykterhet går väldigt bra ihop.

Drygt innan han avresar väljer antropologen/geologen ämnet han kopplar sin resa till. Han utforskar sin tema grundligt och tar kontakt med behöriga personer för att kommer dit han vill. Därefter är det mest observera och anteckna; uttalanden som hörs, flora som upptäckts, fåglar som ses, arv som hittas. Alltid finns fältarbetet, alltid finns ett små anteckningsblock i fickan.

I “Er gaat niets boven Zweden” (“Det finns inget bättre än Sverige”) utforskar Zwier landet via Linnaeus fotspår och från Nils Holgerssons perspektivet; liten pojken som på ryggen av en gås får resa genom hela Sverige.  Vi läser hur han får syn på vackra Kebnekaise, hur han vandrar Padjelantaleden och beundrar Rosling, Lingon, Kremlor och Cladonia. Han beskriver hur lapska jojk gör honom ont i öronen, hur kroppkakor smakar, hur surströmming skrämmar och hur han försöka att tala svenska.

Zwiers upplevelser leder ofta till nya frågor och synpunkter. För hans böcker är inte bara baserad på egen erfarenheter men även skrivet som vetenskapare;  någon som observerar från sidlinjen och ser sammanhang.  Kunskapen, erfarenheten och fantasin gör hans historier till riktig reselitteratur.

Vid köksbordet visar Zwier sig en underhållande berättare; en outsinlig källa av entusiastiska historier, någon som skyr inte att uttrycka sig kritiskt, någon som själv läser mycket och är långt ifrån att sluta skriva.

“Altijd veldwerk, het literaire landschap van Gerrit Jan Zwier”, Marcel Schaap, The Black Sheep Press 2015, ISBN: 978-90-79308-05-7

“Er gaat niets boven Zweden, eigenzinnig noorderling over land en volk”, Gerrit Jan Zwier, Atlas Contact 2015, ISBN: 978 90 450 2866 8

Getagged , , , ,