Categorie archief: cultuur

Night at the museum

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Mijn bed staat tijdelijk in een museum, meer precies: Ålands Kulturhistoriska Museet i Mariehamn. De eerste nacht schrok ik wakker van de condensunit die luid brommend aansloeg. Er is hier, na een ingrijpende verbouwing vorig jaar, behoorlijk geïnvesteerd in klimaatbeheersing. Kunst en historische objecten vragen daarom, anders vergaat het oude munten als roestige spijkers en veranderen nostalgische feestjurken in vlokjes. Want motten en schimmels zijn dol op wol en linnen, zilvervisjes kwijlen bij het zien van papier en licht verbleekt alles wat het leven ooit kleur gaf.

Elk type collectie heeft zijn eigen plaats en eigen omgangsregels. Boeken en documenten liggen in een donker, droog archief. Het magazijn met allerhande oude voorwerpen kom je niet in zonder toegangscode en plastic overschoenen, en voor de textielcollectie bestaat een goed gerubriceerd depot waar niemand in- of uitgaat zonder eerst zelf zo ongeveer chemisch te zijn gereinigd.

Kleden zijn een paradijs voor diverse ieniemini onderkruipseltjes. Daarom krijgt de “brudrya” uit 1865 een uitvoerige check. De pH-meting brengt slecht nieuws; het verouderingsproces van het kleed gaat hard en een waterwassing zal nodig zijn om dit te vertragen. Aan mij de eer om deze “rya”, die als deken in bed gebruikt werd, eerst te stofzuigen. Met een speciaal gefilterd apparaat en veel geduld beweeg ik van links naar rechts, van boven naar onder, over achter- en voorkant.

Ondertussen fantaseer ik over de 17-jarige Anna Serafia Karlsdotter uit Bertby, die zelf de schapen scheerde en de wol  kaarde, spon, verfde en twijnde voordat ze begon te knopen aan haar deken. Waarschijnlijk was de brudrya de inbreng voor haar aanstaande huwelijk en is het uitbundige bloemmotief een combi van kleuren en vormen die voorkwamen op de kleden uit beide ouderlijke huizen. Dacht Anna tijdens het knopen verlangend aan haar geliefde of was het een verstandshuwelijk? En hoe ging het toe in de Ålandse winters, in de nachten dat de storm om het huis huilde en de golven tegen de klippen beukten? Als haar lichaam rustte na het harde werken, bad ze dan tot God dat haar man veilig van zee terug mocht keren? Als de kou niet te harden was, kropen haar kinderen dan tegen haar aan, onder die zware wollen deken?

Oeps, focus! Dit klusje vraagt om aandacht. Een simpel foutje kan onherstelbare schade geven. Verder dromen mag, als ik me vannacht omdraai onder mijn comfortabele, frisgewassen, donzen dekbed.

ig-logo-email meer foto’s vind je op Instagram – svenska smulor

 Night at the museum foto

Försök att översätta till Svenska

NIGHT AT THE MUSEUM

Min säng står tillfälligt i ett museum, mer precis: i Ålands Kulturhistoriska Museet i Mariehamn. Första natten förskräcktes jag av condensmaskinen som sätte sig igång med ett högt ljud. Man har grundligt satsat på klimatbehärskning, under den omfattande renoveringen ifjol.

Konst och historiska föremål kräver det. Annars går det för gamla mynt såsom för rostiga spikar och förändras nostalgiska festklänningar till flingor. För fjärilar och svampar gillar ull och linne, papper får silverfiskar dregla i mungipan. Och ljus bleker allt som tidigare gett livet färg.

Det är därför att varje typ sammling har sin egen plats och sina egna umgängesregler. Böcker och dokument ligger i ett mörkt, torrt arkiv. Magasinet där olika gamla föremål finns kommer man inte in utan entrékod och skoskydd på och textil bevaras i en depå där ingen går in utan att typ kemtvättat sig själv.

Filtar är ett paradis för olika pyttelite småkryp. För den skul ska ”brudryan” från 1865 forskas noggrant. PH-mätningen berättar dåliga nyheter; åldrandet går snabbt och vattentvättning krävs för att fördröja den där processen. Innan det, får jag ären att dammsuga den hår ryan, som användades i sängen. Med mycket tålamod rör jag från vänster mot höger, upåt och nedåt, över framsidan och baksidan.

Under tiden fantaserar jag om 17-åriga Anna Serafia Karlsdotter från Bertby, som klippte fåren, kardade, spann, färgade och tvinnade ullen innan hon började knyta sin rya. Antagligen var brudryan ett bidrag till hennes kommande äktenskap och var det livliga blommönstret en kombination av färger och formar som förekom på ryarna från både föräldernas husen. Längtade Anna till hennes älskare medan hon knöt eller var äktenskapet arrangerat?  Och hur gick det till i Åländska vintrarna, på nätterna när det blåste kraftigt och vågorna slog våldsamt mot klipporna? När hennes kropp vilade efter slitsamt arbete, bad hon Gud att han måtte låta komma hennes man tryggt hem ifrån havet? Om hennes barn höll inte ut med kylan, kröp de tätt intill henne, under den där tjocka, tunga rya?

Obs, fokusera! Det här arbetet krävs uppmärksamhet. Ett enkelt fel kan leda till skador man säkert inte lyckas återställa. Jag får drömma vidare, inatt, när jag ligger under mitt nytvättat duntäcke.

ig-logo-email flera bilder finns på Instagram – svenska smulor

Getagged , , , , , , , , ,

NONSENS

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

In 1638 richtte de wispelturige maar zeer intelligente Zweedse koningin Kristina een postroute op van Stockholm naar Finland, toen nog deel van het enorme Zweedse rijk. De route liep dwars over de Ålandeilanden. Speciaal daarvoor aangestelde boeren vervoerden brieven en pakketten in estafettevorm per boot, paard en zo nodig per slee van Eckerö naar Vårdö en andersom. Vooral ’s winters waren de omstandigheden bar en het aantal weduwen langs de route was dan ook hoog.

Tussen 1809 en 1917 waren Finland en Åland deel van het Russische tsarenrijk en werd in Eckerö het Post- en tullhus gebouwd. Een protserig pand in empirestijl; een grensmarkering en statement van de Russische overheerser. Tegenwoordig vind je er het postroutemuseum, een bijzondere chocolaterie, galerie en een fijn café.

Het is weekend. Terwijl de Ålanders met zakken houtskool en bijbehorende grillworstjes naar hun buitenhuisjes zijn vertrokken maak ik een wandeling over Eckerö. Het bos heeft in dit late, koude voorjaar een blauw-wit tapijt van leverbloempjes en bosanemoontjes. Het haventje van Käringsund is een plaatje en de uitzichten over klippen en zee roepen existentiële vragen op. “Went schoonheid?” “Raakt een plek waar het leven zo hard was, zijn nare bijsmaak ooit kwijt?” En even zo fundamenteel: “Zal ik nog even een wc opzoeken voordat ik de bus terug neem?”

Goed plan – die wc – want daardoor maak ik in het tolhuiscafé kennis met Michael. Hij is professor aan het Berklee College of Music in Boston, schrijft literatuur voor volwassenen en kinderen en woont deze meimaand als ‘artist in residence’ in het Post- en tullhus. Michael maakt ook nonsensgedichten; poëzie die wel betekenis suggereert maar feitelijk geen betekenis heeft. Omdat ze ‘taalloos’ zijn, worden zijn gedichten tot in India gehoord en begrepen. De klanken zijn vrolijk en grappig maar worden soms ook opruiend gebruikt, als een veilig  – want niet nader te analyseren –  protest tegen heerszuchtige machthebbers.

Michael luistert graag naar de taal en klanken van de mensen op Åland, zoals daar is het wonderlijke en veel gebruikte “schhhjúp!”, dat gewoon “ja” betekent maar de indruk wekt dat iemand schrikt en onmiddellijk stikt. Ook de verhalen van Tove Jansson, het Finse epos Kalevala en de bont gevlekte Ålandse rotsen prikkelen Michael tot nieuw werk.

Hier op deze historische plek, die symbool staat voor machtsvertoon maar ook voor communicatie, kan Michael hardop nieuwe nonsense uitproberen zonder dat hij voor gek verklaard wordt. De muren van het Post- en tullhus zijn daar dik genoeg voor. Ze zijn eeuwenoude getuigen, maar oordelen niet.

(meer over Michael Heyman en zijn nonsenspoëzie vind je HIER)

ig-logo-email meer foto’s vind je op Instagram – svenska smulor

Nonsense foto

Försök att översätta till Svenska

NONSENS

Året 1638 inrättade den fladdriga men mycket intelligenta drottningen Kristina en postväg mellan Stockholm och Finland, som då var en del av det stora svenska riket. Postvägen leddas tvärs över Ålands vattnet och öarna. Särskilda postbönder utsågs för att sköta posttransporten från Eckerö till Vårdö och tvärtom.  Det gjordes i stafettform; med roddbåt, häst och eventuellt med släde. Omständigheterna var farliga och slitsamma. Antalet änkor var högt.

Mellan 1809 och 1917 var Finland och Åland del av det ryska tsarriket och byggdes Post- och tullhuset i Eckerö. En kaxig byggnad uppförd i empirestil; en gränsmarkering, även rysk statement. Numera finns postrotemuseet, en chocolaterie, konstutställningar och ett café i byggnaderna.

Helgen kommit. Medan Ålänningarna  har åkt till sina stugor på landet vandrar jag över Eckerö. Skogen har en matta av Blå- och Vitsippor. Käringsunds hamn är förtjusande och vyerna över klipporna och havet framkallar väsentliga frågår. ”Kan man vänja sig vid skönhet?” ”Blir en plats där livet varit så hård, nånsin av med bitter eftersmak?”  Men lika fundamentellt: ”ska jag till toa innan jag tar bussen hemåt?”

Bra plan, med toaletten, för nu träffar jag i tullhusets café Tsarevna av en slump Michael. Han är professor hos Berklee College of Music i Boston och forfattare av romaner och barnböckar. Under hela maimånaden bor han som ’artist in residence’ i Post- och tullhuset. Michael gör också nonsensdikter; poesi som suggererar meningen men faktiskt är betydelselös. För att de är typ ’utan-språk’ hörs och förstås sina dikter till och med i Indien. Klangerna är glada och lustiga men ibland även används retande, som en trygg – för inte verklig analyserbart- protest mot makthavare.

Michael tycker om lyssna till ållänningars språk och uttalande, som för exempel det underliga och mycket användade ”schhjúp!”, som betyder ”ja” men ger intrycket att någon skrämms och omedelbart kvävs. Ytterligare inspirerar Tove Janssons böckar, Finska epos Kalevala och brokiga fläckmönstren på Ålands klipporna honom att göra ny poesi.

På den här historiska plats, som är typ symbol för makt men även för kommunikation, kan Michael testa sina dikter högt utan att förklaras galen. Post- och tullhusets väggarna är nog tjocka. De vittnar sedan seklar men dömer ingen.

(Mer om Michael Heyman och nonsensepoesi hittas HÄR)

ig-logo-email flera bilder finns på Instagram – svenska smulor

Getagged , , , , , , , , , ,

Cut & paste

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Meer dan eens zette ik mij met schaar, Prittstift en een stapel verbleekte, reeds door anderen stuk gebladerde Libelles, aan de fantasieloze opdracht “maak een collage die iets over jezelf vertelt.” Verder dan lievelingseten en hobby’s kwam het inhoudelijk meestal niet. Dat zulks geknutsel niet glimlachend als een typisch jaren-tachtig-dingetje kan worden afgedaan ontdekte ik toen mijn dochters zich decennia later voor het vak CKV door exact dezelfde opdracht heen worstelden.

De in collagetechniek uitgevoerde portretten van het kunstenaarsduo Cooper & Gorfer staan mijlenver af van dit soort knip- en plakwerk. Sara Cooper, fotografe en opgegroeid in Pittsburg, raakte gefascineerd door de verlaten industriële landschappen en de door haar vader getekende versies daarvan. Architecte Nina Gorfer – haar wieg stond in Wenen –  had een oma die een geweldig vertelster was en elk plekje van haar bergboerderij voorzag van een uniek verhaal.

Bij het zien van oude familiealbums realiseerden Cooper en Gorfer zich dat een foto meerwaarde krijgt door er een interpretatie of verhaal in te vlechten. Op hun schilderijen – of zijn het toch foto’s? –  portretteren ze mensen. Ze gebruiken daarbij dezelfde strategie die ons geheugen hanteert; door te filteren, dingen weg te laten en toe te voegen maken ze van ervaringen een eigen herinnering, een eigen plaatje.

Cooper en Gorfer verdiepen zich uitgebreid in de afkomst en leefwereld van de vrouwen die ze afbeelden. De streek van herkomst wordt in de prenten vertaald in o.a. traditionele kleding en voorwerpen. Ambities, dromen, trots en teleurstellingen zie je terug in een houding, oogopslag of in de positie van handen. Op levensgroot formaat maken de collages indruk. Ze vertellen ze niet alleen het verhaal van een individu maar ook dat van over generaties heen veranderende culturen.

Associeer deze beschrijving nou niet met fotostudio De Boer te Volendam, waar je je voor een luttel bedrag in klederdracht hijst en voor de pret laat vastleggen. De portretten van Cooper en Gorfer hebben níets met toerisme te maken. Ze tonen karaktervolle vrouwen en het vaak ongerepte landschap waarin ze leven. De architect en fotografe maakten hun series in o.a  Lappland, Argentinië, IJsland, Groenland, de Faeröer eilanden en Kirgizië.

Cooper en Gorfer wonen en werken in Göteborg en Berlijn. Nog tot en met 11 juni is hun werk te zien in het – heerlijke! – Fotografiska Museet in Stockholm. Ook via Instagram (coopergorfer) zijn de dames te volgen.

ig-logo-email meer foto’s vind je op Instagram – svenska smulor

Sami_Eugenia_withWovenBelt

Försök att översätta till Svenska

CUT & PASTE

Allt som oftast använde jag sax, limstiftet och en stapel gamla, söndriga damtidningar för att klara av fantasilösa uppdraget ”gör ett collage som berätter något om dig själv.”  Oftast blev det inte mer än bilder av favoritmat och hobbyer. Att den där typen pyssel inte bara var en typisk 80-talet-grej visade sig när mina döttrar fick exact samma uppdraget på skolan, flera decennier senare.

Cooper & Gorfers porträtt, utfört i collagetekniker, liknar inte alls den där klipp och klistra-arbetet. Sara Cooper, en fotograf som växte upp i Pittsburg, facinerades av det nära industriella landskapet och hur sin pappa skissade detta med teckningskol. Arkitekten Nina Gorfer – hennes vagga stod i Wien –  hade en mormor som var en fantastisk berättare och kopplade unika historia till varje ställe av hennes bondegård i Alperna.

När Cooper en Gorfer bläddrade igenom gamla familjalbum betänkte de att en bild kan få ett mervärde om man infogar en interpretation eller historia. På deras tavlor – eller är de ändå foton?– porträtterar de olika typ människor. De hanterar samma strategin som vårt minne gör; genom att filtrera, undanta eller bifoga saker skapar vi ett eget minne, en egen bild till våra upplevelser.

Cooper en Gorfer fördjupar sig i härkomsten och tillvaron av kvinnorna de tänker avbilda. Deras hemtrakt syns på tavlor i bl.a. traditionell klädsel och föremålen. Ambitioner, drömmar, stolthet och besvikelser uttrycks genom attityd, ögonkastet eller händernas position. I naturlig storlek är de väldigt imponerande. De berätter inte bara individernas historier men även visar hur kultur kan förändras över generationer.

Snälla, förknippa inte den här bekrivning med fotostudio de Boer i Volendam, där alla kläder om sig i folkdräkt och fotograferas, på skoj. Cooper och Gorfers porträtterna har íngenting med turism att göra. De presenterar karaktärsfulla kvinnor och de ofta orörda landskap där de lever. Arkitekten och fortografen gjorde deras collageserier i Lappland, Argentina, Island, Grönland, Färöarna och Kirgizistan.

Cooper och Gorfer arbetar i både Göteborg och Berlin. Till och med 11 juni visas porträtterna i – fina!- Fotografiska i Stockholm. Även via Instagram (coopergorfer) kan du följa damerna.

ig-logo-email flera bilder finns på Instagram – svenska smulor

Getagged , , , , , , ,

Röbin Hööd

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Begin dit jaar, aan zomaar een keukentafel in Malmö, imiteerde een ietwat hysterische actrice die haar brood verdient met het inspreken van luisterboeken  -een echte stemmetjesexpert dus-  voor mij fragmenten uit de klassieke kerstfilm “Sagan om Karl-Bertil Jonssons julafton”, die al vanaf 1975 jaarlijks door de SVT wordt uitgezonden.

De tekenfilm vertelt over Karl-Bertil, een keurige jongen uit een al even keurig gezin, die in de donkere dagen voor Kerst wat bijverdient door ‘s nachts kerstpakketjes te sorteren op het postkantoor. De zachtmoedige Karl-Bertil droomt ervan Robin Hood te zijn. Onder het motto “stelen van de rijken, geven aan de armen” houdt hij alle pakjes achter die bestemd zijn voor rijke notabelen, inclusief die voor zijn eigen vader, om op kerstavond stiekem, uitgedost als kerstman, langs verrotte deuren en duistere kroegen te gaan en de cadeautjes uit te delen, die blij door de armlastigen worden ontvangen.

Zo ver zo goed. Het gezin Jonsson zit genoeglijk bij de kerstboom, die door vader is versierd met een ster uit de eigen winkel, er klinkt zoete kerstmuziek uit de radio en nog zoetere kerstmuziek uit de televisie. Tot de telefoon gaat en een tante informeert of het handbeschilderde porseleinen bord dat ze opstuurde goed is ontvangen. Niet dus. Karl-Bertil, geplaagd door een onwaarschijnlijk groot geweten en niet in staat zijn ouders voor te liegen op deze heilige kerstavond, verslikt zich in een nootje maar biecht direct en uiterst kalm zijn daad op. Paps, die zich niet kan voorstellen dat je iets vrijwillig weggeeft, zelfs geen prullaria waar je niet per se om gevraagd hebt, rukt zich los van de televisie en buldert zijn zoon toe: “wát zeg je dat je gedaan hebt? Ben je niet goed bij je hoofd? Mijn God, ik heb een communist groot gebracht!”

Vrezend voor zijn reputatie als ondernemer dwingt vader zijn zoon met hem op pad te gaan om de gedupeerde rijken excuses aan te bieden. Dat het toch goed gaat aflopen verraden de relaxte saxofoonmuziek en de kalme voice-over; té veel spanning past een feelgood-kerstfilm immers niet. Tegen alle verwachtingen in wordt Karl-Bertil als een held ontvangen en zijn daad bejubeld. Hij wordt getrakteerd, gedecoreerd en gezoend door ontroerde dames. Vader moet zijn beeld bijstellen: zijn zoon is een onbaatzuchtig, goed mens. De wereld heeft jongens als Karl-Bertil nodig.

Kijken kan op kerstavond 19.00 uur via de SVT of (in 3 delen) via deze link.

God Jul! Fijne kerstdagen!

robin-hood-fotoFörsök att översätta till Svenska

RÖBIN HÖÖD

I årets början, vid ett köksbord någonstans i Malmö, imiterade en liten hysterisk skådespelare som förtjanar sitt bröd genom att inspela ljudböcker -alltså: en riktig röstexpert-  för mig fragment av klassiska julfilmen “Sagan om Karl-Bertil Jonssons julafton”, som visas sedan 1975 i SVT.

Den tecknade film berättar om Karl-Bertil, en städad pojke, från en lika städad familj, som har feriearbete på postens paketavdelning under de där mörka dagar innan jul. Godhjärtade Karl-Bertil drömmer om att vara Robin Hood. Mottot “att ta från de rika, och ge åt de fattiga” leder till att han smusslar undan alla julpaket adresserats till högavlönade personer, även dem riktat mot sin egen far. Därpå åker han ut, förklätt som jultomten, till ruttna dörrar och dystra pubar för att dela ut julklappar och sprida glädje till de fattiga.

Allt bra hittills. Familjen Jonsson myser vid julgranen, som far smyckade med en glittrande stjärna han tog med gratis från sitt varuhus. Ur radion strömmade finaste julsånger, ur tv:n strömmade ännu mer fina julsånger. Men då ringer plötsligt telefonen. Det är faster Märtha som informerar om handmålade porslinstallrik väl mottagits. Självklart inte. Karl-Bertil, som har ett otroligt starkt samvete och orkar inte ljuga för sina föräldrar på heliga julafton, hostar en nötbit ut ur halsan och bekänner sitt dåd omedelbart och lugnt. Farsan, av typen som kan inte föreställa sig att ge bort något gratis och frivilligt, även om det handlar om prylar man hellre slipper få, vrålar mot sin son: “Vad sa du att du gjorde sa du?!? Är du inte klok?! Jag har närt en kommunist vid min barm!”

Farsan fruktar sin framtoning som företagare och tvingar sin son att tala sanningen för alla stöldoffren. Att allt kommer att ordna sig avslöjar lätta saxofonspelet och den lugna voice-over; för mycket spänning tillhör ju inte en feelgood-julfilm. Mot alla förväntningar betraktas Karl-Bertil som en hjälte och hyllas för sitt dåd. Han bjudas, dekoreras och pussas av berörda kvinnor. Far tvingas ändra bedömningen: sonen är en onsjälvisk, god människa. Världen behöver pojkar som Karl-Bertil.

SVT sänder filmen på julafton, klockan 19.00. Eller du tittar filmen (3 delar) via den här länken.

God Jul! Fijne kerstdagen!

 

Getagged , , , , , , , , ,

Met kraai heen en hond terug

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Op een dag rinkelt de telefoon van Lukas Joel. “Meneer, ik ben van plan naar Zweden te verhuizen en ik heb een 28 jaar oude kraai die niet meer kan vliegen. Mag ik die wel meenemen?”  Lukas Joel is honorair consul van Zweden, hij is het een en ander gewend maar deze vraag verrast hem. Praktisch redeneert hij dat als de kraai had kunnen vliegen, deze ook op eigen gelegenheid naar Zweden had kunnen gaan. “Dus neemt u hem maar mee.” Het telefoontje is voor Joel het begin van een vreemd avontuur, waarover hij vorig jaar het boek “Met kraai heen en hond terug” schreef.

Lukas Joel is oprecht geïnteresseerd in de verhalen van mensen en bereid ze te helpen. Zo ervaar ik dat, als ik hem ontmoet in Groningen. Met genoegen vertelt hij nog es over zijn ervaringen met Dolf Geertsema.

Geertsema, een vijftiger, emigreert in 2007 met zijn kraai naar Zweden. Vijf jaar later schakelen zijn ouders Joel in omdat ze zich op afstand ernstige zorgen maken. Zoonlief heeft grote financiële problemen en leeft sociaal totaal geïsoleerd. Na een eerste analyse van de situatie concludeert Joel dat een verzoek als dit weliswaar niet tot zijn taken als honorair consul behoort maar dat hij deze mensen toch wil bijstaan.

Als lezer kijk je als het ware over de schouder van Joel mee met zijn missie. Hoewel bijna feitelijk beschreven, deel je als vanzelf zijn verbazing over de familie Geertsema. Een aaneenschakeling ontdekkingen maakt duidelijk hoe het Dolf Geertsema heeft ontbroken aan dat wat Joel nou juist bezit; mensenkennis, initiatief en logisch denkvermogen. Bovendien houden ouders en zoon elkaar stevig gevangen in een destructief gedragspatroon, dat zelfs door landsgrenzen niet te doorbreken blijkt. Het boek is dan ook geen successtory over Joel of een schets van een simpelweg mislukte emigratie, maar vooral het verhaal over de fascinerende familie Geertsema.

Emigratieverhalen leveren al jaren aardige televisie op. Een huis blijkt een krot en aannemers onbetrouwbaar. In handen-en-voeten-taal worden boodschappen gedaan en van heimwee vervulde kinderen worden getroost met een hondje. Lukas Joel is stellig:

“Of je nu uit economische motieven emigreert of vanwege een oorlogssituatie, of je succesvol zult zijn in je nieuwe land is afhankelijk van de mate waarin je integreert en de taal onder de knie weet te krijgen. Jezelf iets anders wijsmaken kan dodelijk zijn.”  

 

“Met kraai heen en hond terug” door Lukas Joel,  uitgeverij Nobelman ISBN13   9789491737145

 Met kraai heen en hond terug foto

Försök att översätta till svenska

MED KRÅKA DIT, MET HUND TILLBAKA

En dag ringer Lukas Joels telefonen. “Herre, jag planerar att flytta till Sverige. Jag har en 28 gammal kråka, som kan inte flyga. Får jag ta den med?” Lukas Joel är Sveriges honorärkonsul i Nederländerna, han är van vid att få olika typer av frågor men det här ämnet överraskar honom. Praktiskt funderar han att om kråkan kunde ha flugit, den kunde ha tagit sig till Sverige självständigt. “Alltså, ta kråkan med dig.” För Lukas Joel är samtalet början av en aventyr som han har skrivit en bok om: ”Met kraai heen, met hond terug” (“Med kråka dit, med hund tillbaka”.)

Lukas Joel är uppriktigt intresserat i människors historier och villig att hjälpa dem. Det är mitt intryck, när vi mötas i Groningen. Gärna berättar han mer om sina upplevelser med Dolf Geertsema.

Det är 2007 när Geertsema, en man i femtioårsåldern, emigrerar till Sverige. Fem år senare kontakter hans föräldrar Joel eftersom de oroar sig väldigt mycket över honom. Deras son har stora finansproblem och lever social total isolerad. Efter en första analys konkluderar Joel att begäran tillhör inte precis uppgifterena av en honarärkonsul men att han ändå vill bistå dessa människor.

Som läsare tittar man på saken från Joels perspektiv. Även om han använder en konkret skrivstil, delar man givetvis sin förvåning över familjen Geertsema. En lång följd upptäckter tydliggör hur Dolf saknar allt Joel ju har, nämligen: kunskap om människans beteende, initiativ och förmågan att tänka logiskt. Dessutom håller föräldrarna och sonen varandra fången i ett destruktivt beteendemönster, som även inte verkar kunna brytas av landsgränserna. Boken är därför ingen succéehistoria om Joel eller bara en skiss av en misslyckad emigration, men framför allt en berättelse om fascinerande familjen Geertsema.

Sen länge är emigrationshistorier en källa för färgrika tv-program. En hus visar sig vara en kåk och byggare opålitligt. När man handlar användes hand och fot språk och barn som lider av hemlängtan tröstas med en ny hund. Lukas Joel är bestämd:

“Om du nu emigrerar av ekonomiska skäl eller på grund av en krigssituation, att bli framgångsrik i ditt nya land beror på graden du integrerar och lär dig språket. Att blunda för det kan vara dödande” 

 

“Met kraai heen en hond terug” av Lukas Joel,  Förlag: uitgeverij Nobelman, ISBN13   9789491737145

Getagged , , , , ,

Met vriendelijke groet

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Soms vallen dingen samen. Voor Museum de Oude Wolden (MOW) interviewde ik de afgelopen maanden 20 kunstenaars die deelnemen aan een overzichtstentoonstelling in het museum; totaal verschillende mensen, gedreven door een passie voor kleur en vorm. Ongeveer tegelijkertijd volgde ik een door de SVT uitgezonden serie uit over schilder/schrijver Lars Lerin, vooral bekend vanwege zijn bijzondere aquarellen. Zo werden mijn dagen gevuld door kunstenaars.

Lars Lerin schildert geen lieflijke landschappen. Hij goochelt met licht en tovert kille flats om tot monumenten. Door hem geschilderde berkenbomen en boekenkasten zijn bijna fotografisch en lijken te kunnen worden aangeraakt.

In de serie ”met vriendelijke groet, Lars Lerin” gaat de met een sociale fobie belaste schilder op zoek naar nieuwe vriendschappen en dat vraagt nogal wat van hem. Via ouderwetse brieven verzoekt hij potentiele vrienden, bekende Zweden, om contact. Tijdens de ontmoetingen die volgen gaat hij vrijwel direct met hen in gesprek over heel persoonlijke zaken. Dat dat gepikt wordt heeft alles met de persoon Lerin te maken; een volstrekt pretentieloze en zachte man, door sommigen eerder een “wezen” dan een mens genoemd. Al na de eerste aflevering was ik verkocht.

In deel 4 bezoekt Lars Nino Ramsby. Nino is kunstenaar, fotograaf en muzikant en werd geboren als Nina. Omdat ook Lars zich lang heeft afgevraagd hoe hij zijn lichaam kon accepteren is er onmiddellijk herkenning. Bovendien hebben beiden er moeite mee oppervlakkig contact aan te gaan en beleven ze het sociaal functioneren als een voortdurende opgave. De klik is overduidelijk.

De zoektocht van Lars gaat er van uit dat overeenkomsten de basis vormen van vriendschap. Des te opmerkelijker dus dat hij getrouwd is met een man die ab-so-luut niets met hem gemeen lijkt te hebben. Het verschil tussen de blonde, lange, verlegen, van saaiheid genietende Lars en zijn Braziliaanse, extraverte, verkleedgrage en aanhankelijke echtgenoot Junior vormt een soort komische noot in de serie. Tegelijk gaat het hier om levenskunst met een grote K. Want de sterke intentie van Lars en Junior om hun relatie te laten slagen blijkt een solide basis.

Het zijn het talent en de moed die Lars Lerin op allerlei fronten laat zien, die me nieuwsgierig maken naar het aan hem gewijde museum in Sandgrund, bij Karlstad. Een interview zal er wel niet in zitten, maar zijn werk zal en moet ik zien.

 

Serie terugkijken (Zweeds): http://www.svt.se/vanligen-lars-lerin/

Website museum Lars Lerin, Sandgrund (engels): http://sandgrund.org/english/

Lars Lerin & Nino Ramsby in Stockholms Stadsteatern (05-04-2016): http://kulturhusetstadsteatern.se/Litteratur/Evenemang/2016/Lars-Lerin-och-Nino-Ramsby/

MOW: www.museumdeoudewolden.nl

Vriendelijke groet fotoFörsök att översätta till Svenska

VÄNLIGEN

Ibland allt kommer samman. Under senaste månader intervjuade jag, i Museet de Oude Woldens (MOW) namn, 20 konstnärer som deltar i en stor översiktsutställning; helt olika människor, drivit av en passion för färg och form. Ungefär samtidigt följde jag SVT-serien om målaren/författaren Lars Lerin, mest bekant för sina särdelesa akvareller. Alltså, mina dagar fylldes av konstnärer.

Lars Lerin målar ingen ljuva landskap. Hij trollar met ljus och omskapar trista höghus till monumenter. Sina målade björkar och bokhyllor är nästan fotografiska och ser ut som man kan känna på dem.

I serien “vänligen, Lars Lerin” söker Lerin nya vänner och eftersom han har en social fobi krävs det att gå emot sina rädslor. Via gammaldags brev ber han potentiella vänner, kända svenskar, om kontakt. Under mötena som följer talar han nästan direkt om mycket personliga ärenden. Att det accepteras beror på personligheten Lerin; en mjuk man utan pretentioner, som några även talar om som en “väsen” snarare än som en annan människa. Redan efter första avsnitt var jag förtjust.

I del 4 besöker Lars Nino Ramsby. Nino är konstnär, fotograf och musikant och föddes som Nina. Eftersom även Lars frågade sig under en lång period hur han kunde acceptera sin kropp, finns det omedelbart igenkänning. Dessutom har både två svårigheter att ha ytlig kontakt och upplever de social beteendet som en ständig uppgift. Det är klart att Lars och Nino passar bra ihop.

Lars sökandet utgår från tanken att likheter formar en bas för vänskap. Desto mer märkligt alltså att han är gift med en man han verkar ha ab-so-lut ingenting gemensamt med. Skillnaderna mellan den blonda, långa, blyga Lars som njuter att ha tråkigt och hans lojala maken Junior från Brasilien som tycker om att umgås stort, förkläda och festa, formar en komisk element i serien. Men obs: det handlar faktisk om riktig livskonst. För tydligen är Lars och Juniors ömsesidig respekt och öppenhet för varandras olikheter och behov en bra bas för relationen.

Det är talangen och modet visas av Lerin, på olika sätt, som gör mig nyfiken på hans konsthall i Sandgrund, nära Karlstad. Antagligen finns det ingen möjlighet att intervjua honom men hans tavlor vill och måste jag bara se.

 

Websida Lars Lerin: http://sandgrund.org/

”Vänligen, Lars Lerin” i SVTplay:  http://www.svt.se/vanligen-lars-lerin/

Lars Lerin & Nino Ramsby in Stockholms Stadsteatern (05-04-2016): http://kulturhusetstadsteatern.se/Litteratur/Evenemang/2016/Lars-Lerin-och-Nino-Ramsby/

MOW: www.museumdeoudewolden.nl

Getagged , , , , , , , , ,

Haat op mijn huid

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

De fluim in mijn gezicht komt totaal onverwacht en gaat gepaard met een stevig gevloek op de Denen. De man loopt door -gelukkig!-  Hij draagt geen jas -het vriest!-

Perplex sta ik stil, op een oude brug in Kopenhagen, bevroren door de haat op mijn huid.

What the f**k! Hoe smerig!

Waar gaat dit over?!

Een mislukte sollicitatie?

Een afgewezen liefde?  

Restrictief vluchtelingenbeleid?

Wat bezielt hem te spugen?

…en ik ben niet eens Deens.

Een dag later bezoek ik, aan de andere kant van het water, de tentoonstelling “Ett Malmö som inte finns”. Die vertelt over de TV-serie The Bridge, waarin de Zweedse en Deense politie gedwongen worden tot samenwerken, als midden op de Öresundbrug een lijk gevonden wordt.

De olijfgroene Saab van Saga Norén staat geparkeerd voor een hoge wand van beton, net zo grauw als de serie zelf. Wie zijn speurdersbloed laat stromen ontdekt kijkgaten in de muur, die zicht geven op allerlei rekwisieten en zelfs op het lijk, waarmee alles in 2011 begon. Een digitaal fotoboek toont beelden van de set en een overzichtskaart geeft de plaatsen aan waar de film is opgenomen.

In de serie hebben we, verspreid over 3 seizoenen, heel wat criminele ellende voorbij zien komen. In nauwelijks na te vertellen plots werden allerlei maatschappelijke en sociale kwesties door de scenarioschrijvers vernuftig met elkaar verweven. Van de illusie dat afkomst en inkomen in onze samenleving geen rol meer spelen werden we vakkundig afgeholpen.

Maar achter deze grote thema’s schuilde vrijwel altijd ook persoonlijk leed; een gekrenkte mens, een niet erkend kind, een liefdeloze opvoeding. Gevoelens van onrecht en onmacht leidden tot intense haat en tot wraak, in vormen waarbij vergeleken een beetje spuug echt onnozel is.

Vrolijk wordt je niet van zo’n tentoonstelling over de criminele mens. Maar dat maakt de rest van het museum direct goed. Want “Teknikens & Sjöfartens hus” mixt de geur van stoom- en dieselmotoren op een leuke manier met moderne wetenschap. Je kruipt er in een echte onderzeeër, speelt er met de wetten van de natuurkunde en droomt weg bij talloze oldtimers.

De mens als uitvinder en constructieve ontwikkelaar; minstens zo fascinerend.

 

“Ett Malmö som inte finns” is nog tot september 2016 te zien in Teknikens och Sjöfartens hus, onderdeel van Malmö Museer. Zie:  http://malmo.se/Kultur–fritid/Kultur–noje/Museer–utstallningar/Malmo-Museer/Sprak/In-English/Temporary-exhibitions.html

The Bridge op DVD:  http://www.lumieredvd.com/nl/film/the-bridge-seizoen-3

Arrangementen met guided tour “the Bridge” door Malmö en Kopenhagen: http://paket.malmotown.com/sv/paket/12193/bron/details?packageCategoryId=719

Haat op mijn huid foto

Försök att översätta till Svenska

HAT PÅ MIN HUD

Spottet i mitt ansikte kommer helt oväntat och samtidigt svärjas hetsigt över danskarna. Mannen går ifrån –vilken tur!-  Han bär ingen jacka –det fryser ju?!- 

Perplext står jag still, på en gammal bro i Köpenhamn, frysit av hatet på min hud.

Fan! Hur snuskigt!

Vad handlar det här om?

En misslyckat ansökan till ett jobb?

En avvisad kärlek?

Sträng flyktingpolitik?

Varför spottar han?

…jag är inte dansk över huvud taget.

Nästa dag besökar jag, på andra sidan sundet, utställningen “Ett Malmö som inte finns”. Den handlar om TV-serien Bron, i den svenska och danska polisen tvingas att samarbeta, när en livlös kropp hittas mitt på Öresundsbron.

Saga Noréns olivgröna bil parkeras bredvid en stor betongvägg, lika gråfärgad som serien. Den som är duktiga att spåra upptäcker kikhål som ger sikt på seriens rekvisita och även liket, allt började med året 2011. Ett digital fotoalbum visar bilder från inspelningen och på en karta över Malmö markeras platserna där allt hände.

I serien kom, under 3 säsonger, mycket kriminelt elände förbi. Via komplexa handlingar vävdes diverse stora sociala- och samhällsproblem tillsammans på ett intelligent sätt. Det är svårt att tro i en värld där alla ska ha ett drägligt liv oavsett inkomst och bakgrund, efter serien ses.

Men bakom den där stora teman fanns nästan alltid personligt lidande; en kränkt människa, ett oerkänt barn, en  kärlekslös uppfostran.  Att känna sig maktlös och orättvist behandlad ledde till starkt hat och hämnd. Jämfört därmed är ett litet spott ingenting.

Utställningen om ‘den kriminella människan’ gör väl ingen glad. Men det kompenserar resten av museet omedelbart. För “Teknikens & Sjöfartens hus” trevligt blandar doften av ånga- och dieselmotorer med modern vetenskap. Man får stiga ombord på en riktig ubåt, leka med fysiklager och drömma bort vid framtidens fordon.

‘Människan som uppfinnare och konstruktiv utvecklare’;  minst så  fascinerande.

 

“Ett Malmö som inte finns” kan ses till och med september 2016 i ”Teknikens och Sjöfartens hus”, del av Malmö Museer.  Websidan:  http://malmo.se/Kultur–fritid/Kultur–noje/Museer–utstallningar/Malmo-Museer/Nyhetsarkiv-Malmo-Museer/2015-09-09-Succeserien-Bron-pa-Malmo-Museer.html

Arrangemang med guided tour “Bron” i Malmö en Köpenhamn: http://paket.malmotown.com/sv/paket/12193/bron/details?packageCategoryId=719

 

Getagged , , , , , , ,