Vroegboekkorting

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

In het huis waar ik leef hebben we niks aan vroegboekkorting. Het komt het er gewoon niet van om tijdig vakantieplannen te maken en voor onze favoriete bestemming hoeft dat feitelijk ook niet want daar geldt het “allemansrecht”. Je mag er vrij kamperen, mocht er geen plaats zijn op aangeharkte campings of geasfalteerde camperplaatsen.

Officieel staat het allemansrätt in de Zweedse grondwet sinds 1994. Maar het recht je te mogen begeven over het land en water van anderen, te mogen eten wat de natuur biedt en op een zelfgekozen plek te overnachten dateert eigenlijk al uit de tijd dat lange afstanden nog te paard en te voet afgelegd werden. Dankzij het allemansrätt kon je de reis aanzienlijk verkorten, je honger stillen met bessen of paddenstoelen en ergens een kamp voor de nacht opslaan.

Bij dit vriendelijke gebaar horen ook verantwoordelijkheden, die uitgaan van respect voor elkaar en voor de natuur. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat je dwars door graan-, mais- of aardappelvelden banjert, rotzooi achterlaat of je hightech camper op iemands strak getrimde gazon parkeert. Deze fatsoensregels worden aan Zweedse kinderen al op de basisschool geleerd.

En toch, zo simpel en harmonisch als het klinkt is het niet altijd. Want wanneer ploegen professionele bessenplukkers op grote schaal de bossen leeg oogsten en ruiterevenementen of skiwedstrijden de tere reeënziel teveel schrik aanjagen, rijst de vraag of je zomaar winst mag halen uit andermans eigendom. Het verbond van landbouwers vraagt namens de boeren om duidelijker regels en de Zweedse rijksdienst voor milieu laat experts zich daar over buigen.

Slechts één keer in mijn leven heb ik wild gekampeerd. Aan een beek beschut door wat rotsen zetten we een tentje op. Op enige afstand lag een dikke steen die door zijn vorm uitstekend voldeed als toilet. Er was niemand, er was niks. Alleen de wind en een zon die aan een prachtige, heldere hemel onderging en weer opkwam. Ondanks die natuurlijke eenvoud voelde ik me onrustig, alsof ik moest afkicken van een leven gevuld met hekken, schrikdraad en bordjes “eigen terrein”, verboden toegang” en hier waak ik.”

“Allemansrätt”… ik zoek nog naar de juiste Engelse vertaling van het woord, zodat ook een Amerikaanse president het zou kunnen begrijpen.

vroegboekkorting-foto

Försök att översätta till Svenska

I huset där jag bor är så kallade “boka-tidigt-rabatter” inte till nytta. Det är bara så att vi aldrig planerar semestern långt i förväg och det behövs ju inte för vår favoritbestämmelse eftersom där gäller ”allemansrätten.” Om det inte skulle finnas plats på rent sopade camping och asfalterade husbilsplatser får man tälta ute i vildmarken.

Officiellt har allemansrätten skrivits in i den svenska lagen året 1994. Men egentligen har rätten att gå över annans mark och vatten, plocka bär och svamp och uppehålla sig under en kortare tid, sitt ursprung i  tiden man reste långa distanser till fots eller med häst. Tack vare allemansrätten förkortades resan, hade man något att äta och kunde slå nattläger.

Det hör nog ansvarigheter till den här vänliga gesten, som utgår från respekt för andra människor och naturen. Det är inte meningen att vandra rakt igenom kornåkrar, majs- och potatisfält, lämna skräp eller parkera sin hightech husbil på en välskött, smaragdgrön gräsmatta. Svenska barn lär sig om dessa hövlighetsregler redan i grundskola.

Ändå, det är visst inte så enkelt och harmoniskt som det kanske verkar vara. För om gäng professionella bärplockare storskaligt skördar i skogarna och rådjursjälar förskräcks av rid- och skidklubbar då reser sig frågan om man får utnyttja annans egendom i kommersiellt syfte. Lantbrukarnas riksförbundet  föreslår klara och tydliga spelregler och Naturvårdsverket har numera en expertgrupp för att utreda frågan.

Bara en gång tältade jag i vildmarken. Vid en bäck, nära några berg. En bit bort från tältet låg en stor sten som, på grund av sin form, funkade perfekt som toa. Det fanns ingen, det fanns inget. Bara vinden och solen, som gick ned och upp igen under den vackra himlen. Trots detta kände jag mig oroligt, liksom jag skulle vänja mig av med ett liv fyllt med staket, eltråd och skyltar med varning för hunden, tillträde förbjudet och privat område.

Allemansrätt…jag letar ännu efter ordets engelsk översättning …så att även en amerikansk president skulle lyckas förstå.

Getagged , , , , , , , , , , ,

Aardig privé

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

In het brandschone trappenhuis kwam ik zelden iemand tegen. Alleen via de openstaande balkondeuren vernam ik dat er leven was bij de buren. En in de late avond, als ik probeerde de slaap te vatten, drongen geluiden door die erop wezen dat er van dat leven volop genoten werd. Maar meestal was het doodstil en moest ik voor wat gezelligheid de deur uit. Zo kwam het dat ik op een mooie zondagmiddag de fiets pakte en naar Ulva Kvarn reed.

Ulva Kvarn is een meer dan 700 jaar oude watermolen, die zijn naam dankt aan de tijd dat wolven er het water van de Fyrisån overstaken. Door de eeuwen heen had de watermolen een wisselende reputatie. In de 18de eeuw beleefde de plek zijn glorietijd. De zagerij, smederij en brandewijnstokerij waren van serieus economisch belang en dienden tot 1929 Uppsala’s Universiteit. Maar er waren ook tijden van malaise, malle molenaars en zgn. “piskerels”; mannen die  – ik verzin dit niet-  van urine doordrongen aarde verzamelden, voor de productie van salpeterzuur, bestanddeel van oorlogskruit.

In de schuren waar vroeger ambachtslieden werkten hebben nu o.a. een glasblazer en edelsmid hun atelier. Er zijn wat antiek- en curiosawinkeltjes, een simpel café, een restaurant en af en toe is er markt. ’s Zomers spelen kinderen langs de oevers van de rivier, terwijl anderen bijkletsen met een doosje verse, bij Ulva Gubben geplukte aardbeien binnen handbereik. Zo heerlijk simpel kan het leven zijn.

De middag bij de watermolen deed me goed tot ik na een zweterige terugtocht, onder de douche, een teek ontdekte. De plaats waar het bijtgrage beestje zich genesteld had was  -ik laat de intieme details graag achterwege-  ronduit ongelukkig. Onbereikbaar, onmogelijk door mijzelf te verwijderen. Wat nu? Gegeneerd wrong ik me langs het balkonschot, waar ik werd aangestaard door een paar verbaasde buurogen. “Ehmmmm….zou je me misschien even kunnen helpen?”   

Voor ik het wist stond ik halfnaakt voor mijn wildvreemde jonge buurvrouw. Vriendelijk, maar zonder ook maar één poging te wagen aan smalltalk te doen, hielp ze me van de teek af. In de weken die volgden trof ik haar nog 2 keer in het trapportaal. Slechts een mager knikje wisselden we uit. Nooit meer hoorde ik het bed kraken en steunen. Er verandert iets als de buren een gezicht krijgen.

privekwestie-foto

Försök att översätta till Svenska

GANSKA PRIVAT

I rena trapphuset stötte jag sällan på någon. Bara genom öppna balkongdörrarna märkte jag att det fanns liv hos grannlägenhetet. Och sen på kvällarna, när jag försökte sova, hörde jag ljud som pekade ut att det där livet njutades fullt ut. Men vanligen var det helt tyst och tvingades jag åka ut för att ha det lite mysigt. Så där hände det att jag cyklade till Ulva Kvarn.

Ulva Kvarn är en mer än 700 år gammal vattenkvarn vilkas namn hänvisar till tiden läget fungerade som ett vadställe för vargar. Genom seklerna hade kvarnen en skiftande framtoning. Under 1800-talet gick det mycket bra för Ulva Kvarn. Sågverket, smedjan och brännvinsbränneri hade en stark ekonomi som, under en vis period, bidrog till Uppsala’s universitet. Men det fanns också perioder med förfall, fattigdom, galna mjölnare och ”pissegubbar”; män som  -jag hittar inte på det här-  samlade in urinindränkt jord för att kunna ta tillvara salpeter, använts som krut i eldvapen.

I bodarna där handverkare jobbade förr har numera en silversmedja och en glasblåsare sina ateljéer. Det finns några små antik- och kuriosabutiker, ett café och en krog. Då och då är det marknad eller bakluckeloppis. På sommaren leker barn längs åns bräddar. Andra tar med sig en ask färska, hos Ulva Gubben plockade jordgubbar och trivas på gräset. Så härligt och enkelt kan livet vara.

Jag mådde bra av den där eftermiddag i Ulva Kvarn. Tills jag, efter en svettig cykeltur, tog en dusch och upptäckte en fästing. Bitsugen parasiten hade installerat sig på en plats  – jag undviker hellre intima detaljer-  som var absolut olämpligt. Oåtkomligt, omöjligt att få bort själv. Vad göra nu? Generade böjde jag över balkongplanket och möttes av ett par förvånade ögon. “Ehhmmm…skulle du kanske kunna hjälpa mig?”

En stund senare stod jag halvnaken framför min okänd ung grannkvinna. Vänligt, men utan att försöka använda typ smalltalk en enda gång, tog hon bort fästningen. Veckorna därpå träffades vi två gånger till i trapphuset. Vi nickade men sa ingenting. Aldrig mer hörde jag sängen knaka eller rösterna stöna. Vissa saker förändrar när grannarna  får ett ansikte.

Getagged , , , , , , , ,

Trafik-Mia

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Noem het een afwijking, maar het is zó fijn; luisteren naar de verkeersinformatie van radio P4 Stockholm. De zender werkt namelijk met 1300 burgermelders die informatie aanleveren over de situatie op de wegen en in het openbaar vervoer. Dat levert smeuïge berichtgeving op, waarvoor de verkeersredactie de radioprogramma’s mag onderbreken.

“Opgelet, er zijn door sneeuw en gladheid veel verstoringen in de stad. Na een ongeluk staat het vast op de E18 Enköpingsvägen. Reddingsdiensten zijn ter plaatse en bergingswerkzaamheden zijn in volle gang maar inmiddels is er ook in andere richting gebotst. Nu is ook een auto van de hulpdiensten is aangereden  – allemachtig! – waarna de weg is afgesloten. De politie meldt dat het echt heel glad is, wees alsjeblieft voorzichtig! 

Verder hebben we een kapotte bus op Klarastrandsleden. Het is een grote, dus doorgaand verkeer kan passeren wel vergeten. Eveneens problemen op Katarinavägen. Daar heeft iemand geprobeerd te keren, wat niet gelukt is. Kijk ook uit voor een diep gat in de weg, ergens op de LV 222 Värmdöleden.  

Ondanks het slechte weer zijn de bloedbussen op weg gegaan om donoren te ontvangen. – de helden! – Er is gebrek aan bloedgroep O, dus ga zo mogelijk even langs. Je vindt ze in Gärdet, Vasastan, Södermalm en Liljeholmen.

Het openbaar vervoer houdt zich goed vanochtend, slechts twee vertragingen, op de groene lijn richting Hässelby en de rode richting Ropsten. Met een beetje geduld kom je gewoon op je werk. Tenslotte een mededeling voor Järfalla. Daar is op dit moment geen telefoonverkeer mogelijk.”

Trafik-Mia is mijn favoriete redacteur; ze is als een stoere scheepskapitein in zwaar weer. Zo een die haar post niet verlaat voordat elke Stockholmer weer veilig thuis voor de kachel zit. Ze is streng maar niet-aflatend positief en bovendien moederlijk genereus met tips: “moet je toch op pad, zorg dat je volgetankt bent, neem een deken, water en kaarsen mee.”  – duidelijk genoeg Mia, ik blijf binnen –

Echte feelgood-reality-radio wordt het door de muziek die volgt op elk bericht vol winterse misère: tropische klanken van Enrique Iglesias of het opmonterende “ain’t no mountain high enough” van Marvin Gay en Tammi Terrell. Ongetwijfeld hoopgevend voor iedereen die zich in zijn stilstaande Volvo zit op te vreten, de ruiten langzaam dicht ziet sneeuwen en belangrijke afspraken misloopt.

Hoe dan ook: of je nou de deur uitgaat in Stockholm of binnen blijft in Nederland, luisteren naar Trafik-Mia geeft vertrouwen in de nieuwe dag.

f6ngyai3cy1zsgvo97lac3uourhu4d0

Försök att översätta till Svenska

TRAFIK-MIA

Det verkar nog lite konstigt men det är en förnöjelse; lyssna till Stockholms trafikinformation. P4 Stockholm har 1300 fasta rapportörer som ger information om situationen på väger och kollektivtrafiken. Det leder till underhållande budskap, som avbryter radiosändningarna.

“Akta, många störningar i stan, på grund av snö och halkan. Efter en olycka är det helt stopp på E18 Enköpingsvägen. Räddningstjänsten är på plats och bärgningarbete är på gång men under tiden krockades det även på andra körfältet och nu har också skjutsbilen kolliderat – Jösses!-  varefter vägen helt avstängdes. Polisen meddelar att det är väldigt väldigt halt därute, snälla var försiktig!

För övrigt har vi en trasig buss på Klarastrandsleden. Det gäller en stor buss så det är ingen idé att passera där. Också trassler på Katarinavägen. Där försökte någon vända bilen men lyckades tyvärr inte. Akta även på LV 222 Värmdöleden, där finns ett djupt hål i vägbana.

Trots ovädret är blodbussarna på väg ut att motta blodgivare – hjältar! –  Det finns brist på O-blod så gå dit om möjligt. Blodbussar hittas i Gärdet, Vasastan, Södermalm en Liljeholmen.

Kollektivtrafiken ruller bra i morse, förutom några förseningar på gröna linjen rikting mot Hässelby och röda linjen mot Ropsten. Ha lite tålamod, då kommer du säkert på jobbet. Slutligen har vi en telefonstörning i Järfälla, det går inte alls att ringa.

Trafik-Mia är min favoritredaktör; Hon är liksom en tuff skeppskapten i katastrofväder. En sån som inte lämnar sin post innan varje stockholmare sitter tryggt hemma vid kaminen. Hon är bestämd men vid varje tillfälle positivt och dessutom moderligt generös med tips: ”ska du åka ut ändå, ser till att du är fulltankat, ta med filt, vatten och ljus.” – förstått Mia, jag stannar hemma”

Riktig feelgood-reality-radio blir det genom musiken som spelas efter varje budskap spikat med vinterelände: tropiskt låtande Enrique Iglesias eller uppmuntrande “ain’t no mountain high enough” med Marvin Gay och Tammi  Terrell. Säkerligen hopgivande för alla som förargar sig i sin stilstående Volvo, ser rutorna långsamt täckas av snö och missar viktiga avtal.

Hur som helst, antingen du åkar ut i Stockholm eller stanna hemma i Nederländerna, att lyssna till  Trafik-Mia ger förtroende i en ny dag.

Getagged , , , , , , , , , , ,

Wanderwolf

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Daar ligt-ie dan, in het duurzaamheidscentrum in Assen. Klem in een vitrine van plexiglas, de poten vroom gevouwen tegen het onderlijf, de ogen gesloten. Dus, híj was het die op 8 maart 2015 ons huis op een steenworp afstand passeerde; een avontuurlijke jongen uit de buurt van Duitse Münster, op zoek naar een leuke teef met territorium: de “Wanderwolf.”

De populatie wolven van onze buren rukt langzaam op in westelijke richting en bestaat inmiddels uit 57 roedels. Op 3 september 2016 werd opnieuw een exemplaar in ons land gespot, nu bij Beuningen. Dat klinkt als blij nieuws, ware het niet dat de relatie tussen mens en wolf nogal ambivalent is. Zijn terugkeer is een triomf voor natuurliefhebbers maar tegelijk een schrik voor schapenhouders.

In Zweden is dat niet anders. Ook daar verdween de wolf ooit door uitroeiing uit de bossen. In 1970 was het land wolfloos tot er in 1977, eerst in Norrbotten en later in Värmland, weer enkele dieren opdoken. Die bleken bij nader onderzoek van Russisch-Finse komaf; wolven zijn kilometervreters. Tegenwoordig leven er in midden Zweden naar schatting zo’n 350 wolven. Na een jarenlange groei neemt hun aantal sinds 2014 weer af. Toch verklaarde het hoogste bestuurlijke rechtscollege afgelopen week dat er, door jagers met een licentie en volgens een vastgesteld quotum, weer gejaagd mag worden. Wat betekent dat deze winter 24 wolven – pang! – kunnen worden afgeschoten. De motivatie daarbij: ze zorgen voor onrust en overlast bij schapenboeren en elandenjagers.

Op zichzelf begrijpbaar maar jammer toch, dat slechte imago. Want afgezien van domme ongelukken in dierentuinen en in tegenstelling tot spannende sprookjes of gruwelijke trojkaliedjes, gaan mens en wolf doorgaans best goed samen. Sinds de hondsdolheid vrijwel helemaal uit Europa is verdwenen zijn er nauwelijks incidenten geweest. Een wolf is in principe schuw. Grote kans dat je al es een wolventerritorium in Scandinavië, de Alpen, Portugal of Spanje hebt betreden, zonder het überhaupt te merken.

En zo begint 2017 in Zweden met de officiële goedkeuring van de wolvenjacht, terwijl in Nederland de Wanderwolf zijn moments of fame beleeft. Als was hij een popster die, na een intens geleefd leven, veel te vroeg door een noodlottig ongeluk aan zijn einde kwam. Zo’n type waarvan je later vaststelt dat hij baanbrekende werk verrichtte.

 wandelwolf-foto

Försök att översätta till Svenska

”VANDRINGSVARG”

Nu är han där, i natur- och hållbarhetscentret i Assen: “Vandringsvargen.” Kroppen fastnad i en plexiglas vitrin, benen fromt vikande mot bålen, ögonen slutna. Alltså, det var han som passerade, ett stenkast från vårt hus, den 8 mars 2015; en äventyrlig kille som kom från tyska Münsterland, letande efter en tjusig tik med revir.

Grannarnas populationen består under tiden av 57 vargflockar och rycker fram i västlig riktning. Den tredje september 2016 observerades ytterligare en varg i Nederländerna, nära Beuningen. Det låter som glada nyheter om inte relationen mellan människa och varg vore så ambivalent. Hans återkomst är en triumf för naturskyddare men samtidigt ett hot för fårägare.

Samma ambivalensen finns i Sverige. Även där försvann vargen ur skogarna efter vara utrotat. Året 1970 fanns det inte en enda varg kvar tills några djur dök upp igen året 1977, först i Norbotten och sen i Värmland. De verkade ha rysk-finska rötter; vargar är tydligen inte rädd för en långdistanspromenad.

Numera finns det ungefär 350 vargar i Sverige. Antalet ökade under många år men ökningen började avta sen året 2014. Trots detta bestämde högsta förvaltningsdomstolen förra veckan att licensjakten får dra igång och en kvot av 42 vargar ska –pang! – skjutas den här vintern. Tillhörande motiveringen är att vargar orsakar oro och besvär till fårbönder och älgjägare. Vilket är i och för sig förstårbart.

Men synd ändå, denna dåliga framtoning. För förutom en dum olycka i djurgården och i motsatts till spännande sagor, går människa och varg oftast bra ihop. Nu när nästan hela Europa är rabiesfri rapporteras knappt incidenter. Vargen är i princip skygga till sin natur. Antagligen har du redan beträtt en vargrevir i Skandinavien, Alperna, Portugal eller Spanien utan att märkas.

Så här börjar året 2017 i Sverige med ett officiellt tillstånd att skjuta vargar, medan i Nederländerna en “Vandringsvarg” upplever sina moments of fame i Assen. Som vore han en popstjärna, en typ som har levat livet intensivt och gick sitt öde till mötes vid unga år. En sån som efteråt verkar varit en nydanare.

Getagged , , , , , , , , , ,

Röbin Hööd

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Begin dit jaar, aan zomaar een keukentafel in Malmö, imiteerde een ietwat hysterische actrice die haar brood verdient met het inspreken van luisterboeken  -een echte stemmetjesexpert dus-  voor mij fragmenten uit de klassieke kerstfilm “Sagan om Karl-Bertil Jonssons julafton”, die al vanaf 1975 jaarlijks door de SVT wordt uitgezonden.

De tekenfilm vertelt over Karl-Bertil, een keurige jongen uit een al even keurig gezin, die in de donkere dagen voor Kerst wat bijverdient door ‘s nachts kerstpakketjes te sorteren op het postkantoor. De zachtmoedige Karl-Bertil droomt ervan Robin Hood te zijn. Onder het motto “stelen van de rijken, geven aan de armen” houdt hij alle pakjes achter die bestemd zijn voor rijke notabelen, inclusief die voor zijn eigen vader, om op kerstavond stiekem, uitgedost als kerstman, langs verrotte deuren en duistere kroegen te gaan en de cadeautjes uit te delen, die blij door de armlastigen worden ontvangen.

Zo ver zo goed. Het gezin Jonsson zit genoeglijk bij de kerstboom, die door vader is versierd met een ster uit de eigen winkel, er klinkt zoete kerstmuziek uit de radio en nog zoetere kerstmuziek uit de televisie. Tot de telefoon gaat en een tante informeert of het handbeschilderde porseleinen bord dat ze opstuurde goed is ontvangen. Niet dus. Karl-Bertil, geplaagd door een onwaarschijnlijk groot geweten en niet in staat zijn ouders voor te liegen op deze heilige kerstavond, verslikt zich in een nootje maar biecht direct en uiterst kalm zijn daad op. Paps, die zich niet kan voorstellen dat je iets vrijwillig weggeeft, zelfs geen prullaria waar je niet per se om gevraagd hebt, rukt zich los van de televisie en buldert zijn zoon toe: “wát zeg je dat je gedaan hebt? Ben je niet goed bij je hoofd? Mijn God, ik heb een communist groot gebracht!”

Vrezend voor zijn reputatie als ondernemer dwingt vader zijn zoon met hem op pad te gaan om de gedupeerde rijken excuses aan te bieden. Dat het toch goed gaat aflopen verraden de relaxte saxofoonmuziek en de kalme voice-over; té veel spanning past een feelgood-kerstfilm immers niet. Tegen alle verwachtingen in wordt Karl-Bertil als een held ontvangen en zijn daad bejubeld. Hij wordt getrakteerd, gedecoreerd en gezoend door ontroerde dames. Vader moet zijn beeld bijstellen: zijn zoon is een onbaatzuchtig, goed mens. De wereld heeft jongens als Karl-Bertil nodig.

Kijken kan op kerstavond 19.00 uur via de SVT of (in 3 delen) via deze link.

God Jul! Fijne kerstdagen!

robin-hood-fotoFörsök att översätta till Svenska

RÖBIN HÖÖD

I årets början, vid ett köksbord någonstans i Malmö, imiterade en liten hysterisk skådespelare som förtjanar sitt bröd genom att inspela ljudböcker -alltså: en riktig röstexpert-  för mig fragment av klassiska julfilmen “Sagan om Karl-Bertil Jonssons julafton”, som visas sedan 1975 i SVT.

Den tecknade film berättar om Karl-Bertil, en städad pojke, från en lika städad familj, som har feriearbete på postens paketavdelning under de där mörka dagar innan jul. Godhjärtade Karl-Bertil drömmer om att vara Robin Hood. Mottot “att ta från de rika, och ge åt de fattiga” leder till att han smusslar undan alla julpaket adresserats till högavlönade personer, även dem riktat mot sin egen far. Därpå åker han ut, förklätt som jultomten, till ruttna dörrar och dystra pubar för att dela ut julklappar och sprida glädje till de fattiga.

Allt bra hittills. Familjen Jonsson myser vid julgranen, som far smyckade med en glittrande stjärna han tog med gratis från sitt varuhus. Ur radion strömmade finaste julsånger, ur tv:n strömmade ännu mer fina julsånger. Men då ringer plötsligt telefonen. Det är faster Märtha som informerar om handmålade porslinstallrik väl mottagits. Självklart inte. Karl-Bertil, som har ett otroligt starkt samvete och orkar inte ljuga för sina föräldrar på heliga julafton, hostar en nötbit ut ur halsan och bekänner sitt dåd omedelbart och lugnt. Farsan, av typen som kan inte föreställa sig att ge bort något gratis och frivilligt, även om det handlar om prylar man hellre slipper få, vrålar mot sin son: “Vad sa du att du gjorde sa du?!? Är du inte klok?! Jag har närt en kommunist vid min barm!”

Farsan fruktar sin framtoning som företagare och tvingar sin son att tala sanningen för alla stöldoffren. Att allt kommer att ordna sig avslöjar lätta saxofonspelet och den lugna voice-over; för mycket spänning tillhör ju inte en feelgood-julfilm. Mot alla förväntningar betraktas Karl-Bertil som en hjälte och hyllas för sitt dåd. Han bjudas, dekoreras och pussas av berörda kvinnor. Far tvingas ändra bedömningen: sonen är en onsjälvisk, god människa. Världen behöver pojkar som Karl-Bertil.

SVT sänder filmen på julafton, klockan 19.00. Eller du tittar filmen (3 delar) via den här länken.

God Jul! Fijne kerstdagen!

 

Getagged , , , , , , , , ,

Met de neus vooruit

(SVENSK ÖVERSÄTTNING FINNS NEDANFÖR FOTON)

Experience marketing is het antwoord van retailers op de moordende concurrentie van onlineshops. In net Nederlands: winkelen moet tegenwoordig een beleving zijn. Maar hoe dan?

Op naar Vårdö, Åland. Verwacht geen fraaie etalage, geen licht- en geursensaties en al helemaal geen “foodcourt”. Verwacht ook geen nostalgie in een karakteristiek pand. K-market huist in een vaalgeel gebouwtje dat met welgeteld één pot geraniums is opgeleukt.

De zakken potgrond liggen alvast buiten, dat scheelt je als klant een hoop gesjouw. Direct bij binnenkomst kies je rechtsom of linksom. Daarna is er geen weg meer terug. Zeker als rugzakdrager is keren in het gangpad uitgesloten zonder daarbij een blik bonen of pot augurken uit de overvolle schappen te stoten. De truc is met de neus vooruit rustig van de rijst, via de tandpasta en havermoutkoekjes naar regionale specialiteiten te schuifelen en te pakken wat je nodig hebt. Doe eventueel wat stappen achteruit of doe een tweede ronde, als je iets vergeten bent. Tegemoet komend winkelverkeer knik je vriendelijk toe, waarna vanzelf duidelijk wordt wie plaats gaat maken.

Brood en vleeswaren worden vers verpakt. Schrik niet als het meisje dat vriendelijk je ham staat te snijden plots wegrent naar buiten, naar de benzinepomp. Ze noteert de begin- en eindstand van de meter en rekent op een kladje uit wat de klant dient te betalen. Daarna wast ze haar handen en helpt je vrolijk verder.

Voor post- en bankzaken is een apart loket, waar je trouwens ook medicijnen kunt afhalen. Hier geen privacystreep op de vloer. Bij drukte wacht je netjes op de plastic stoel of je snuffelt wat rond tussen cadeau-artikelen en ansichtkaarten.

Buiten staat, als een monument, een werkende telefooncel. Die is van buiten behangen met dorpsmededelingen en binnen voorzien van een ouderwetse telefoonklapper, toeristische tips en een gastenboek. Ook de uitslag van de laatste plaatselijke verkiezingen is hier te lezen. Waardoor voor iedereen duidelijk is dat tegenwoordig Anders Englund, boer uit Grundsunda,  fungeert als ‘kommunfullmäktige” op deze dunbevolkte eilandjes.

Meer dan 25 jaar lang waren Krister och Riitta Johansson eigenaren van de winkel. Ze beschouwden hun zaak niet als een baan maar als een levensstijl en dat is door hun opvolgers begrepen. K-Market Vårdö is een winkel waar je brood koopt maar waar ze ook zullen helpen als je de bus hebt gemist, je mobiel in de Sandösund is gevallen of als je een pleister en wat aanspraak nodig hebt.

Als dat geen winkelbeleving is.

winkelbeleving-foto

Försök att översätta till Svenska

MED NÄSAN FRAMÅTVÄND

Experience marketing är retailers svaret på den ökada konkurrensen från webbutikerna. På klar svenska: handla ska numera vara en upplevelse. Men hur då?

Låt oss gå till Vårdö, Åland. Förvänta inga fina skyltfönster, inga ljus- eller doftsensationer och visst ingen “foodcourt”. Förvänta ingen nostalgi etablerat i en vacker träbod heller. K-Market finns i en liten, blekgul byggnad som prydes med inte mer än en kruka Pelargonier.

Säckarna planteringsjord ligger redan ute, vilket förebygger onödig kånkande. Direkt vid inträdet väljer du till vänster eller till höger. Sen finns det ingen väg tillbaka. Om du bär ryggsäck är det definitivt otänkbart att vända dig utan att knuffa burkar bonor eller saltgurkor ut ur fullpackade skåpen.

Tricket är att gå långsamt, med näsan framåtvänd, längs riz via havrekakor och tandkräm mot regional specialiteter och ta med dig allt du behöver. Gå ett steg tillbaka eller gå runt för andra gången, om du skulle ha missat något. Motkommande shoppingtrafiken hälsas med en vänlig nick, varefter någondera spontant gör plats.

Bröd och kött säljes nybakat och dagsfärsk. Förskräcks inte om flickan som vänligen skär upp din skinka plötsligt sticker ifrån, mot tankstället utanför. Hon antecknar mätarens start- och slutställning och beräknar summen kunden ska betala. Därefter tvättar hon händerna och hjälper dig vidare.

Det finns en separat biljettlucka för bank- och postärenden, där du även hämtar dina läkemedel. Golvmärkningstejp för att skydda privacy anträffas inte. Om det skulle finnas flera kunder så sätter du dig på plaststolen eller snokar runt lite genom presentartiklar och vykort.

Ute står, som ett byggnadsminne, en fungerande telefonkiosk. Den är tapetserat med lappar meddelanden från byn. Inne är den försedd med en gammaldags adressbok, turistinformation och en gästbok. Även komumunvalets utslaget läses här.  Så där blir det tydligt för alla att numera Anders Englund, jordbrukare från Grundsunda, är anställd som ‘kommunfullmäktige’ på de här tunnbefolkade små öarna.

Under drygt 25 år ägde Krister och Riitta Johansson butiken. De betraktade affären inte som ett jobb men väl som en livstil och detta förståtts av deras efterträdare. K-Market Vårdö  är en butik där du köper bröd men där man också hjälper dig om du missade bussen, tappade mobiltelefon i Sandösundet eller behöver ett plåster och lite trevnad.

Vilken shoppingupplevelse!

Getagged , , , , , ,

Timbuktu

Op dagen dat ik weemoedig besef dat Barack Obama binnenkort echt zijn verhuisdozen gaat inpakken, helpt het mij om ‘Timbuktu’ te googelen. En nee, dat heeft niets met wanhopige emigratieplannen maar alles met muziek te maken.

Hiphopper Timbuktu, oftewel Jason Diakité, is mijn medicijn tegen maatschappelijk pessimisme. Vanwege zijn aanstekelijke energie op het livepodium hou ik van deze man, die bovendien indruk maakt door de manier waarop hij zich inzet voor een verdraagzamer samenleving. Hij ontving daarvoor verschillende prijzen en een stipendium, maar dat terzijde.

Google is gul vandaag. Ten eerste is het boek “en droppe midnatt” uitgekomen, waarin Jason Diakité, kind van een blanke moeder en zwarte vader, de zoektocht naar zijn familiewortels schetst en o.a. terechtkomt op katoenplantages in de V.S.  In een televisie-interview vertelt hij:

“Kijk, ik heb hier een geboortevlekje op mijn hand, een stukje blanke huid. Als kind kon ik daar urenlang naar staren, al het bruine eromheen wegdenken en me voorstellen hoe mijn leven zou zijn als de rest van mijn huid ook blank was: makkelijker, ik zou als de anderen zijn, erbij horen, mooi zijn. Ik hoopte op de kleine kans dat de witte vlek zou groeien tot ik helemaal wit zou zijn. Dat gebeurde niet en zal ook nooit gebeuren. Maar ik leerde ermee leven en kan ondertussen meer van mezelf houden.”

Confronterend: dit gaat niet zomaar over racisme in Amerika, maar ook over de jaren ’80, Zweden, Europa. Dit gaat over ons.

Even slikken, daarna klik ik verder naar iets wat op een reclameboodschap lijkt. De firma Läkeröl verkoopt keelpastilles onder het motto “makes people talk.” Nu komt de producent met een bijzondere, gratis app voor de smartphone: “Let’s Talk!” Nieuwe Zweden die de taal nog niet beheersen worden daarbij gekoppeld aan vloeiend Zweeds sprekende landgenoten. Gebruikers vinden elkaar op basis van interesse en kunnen videogesprekken voeren waardoor de een taalvaardiger wordt en de ander bijleert over de achtergrond van zijn of haar taalvriend. Jason Diakité is ambassadeur van de app en test die via een (Engelstalig) gesprek met Ramy, een muzikant uit Egypte. Het gesprek is optimistisch, warm en indringend.

Neem ik een Trachitol dan duurt het doorgaans een half uur voordat ik me beter voel. Deze Läkerölclip heeft al maximaal effect in amper 5 minuten. Het kan wel, het komt goed, “det löser sig”.

lets-talk-foto

Försök att översätta till Svenska

TIMBUKTU

I vissa stunder, när jag vemodigt inser att Barack Obama snart definitivt kommer packa sina flyttkartonger, hjälper det mig att googla ‘Timbuktu’. Och nej, det har ingenting med desperata emigrationsplaner men väl allt med musik att göra.

Hiphoppare Jason Diakité, artistnamn Timbuktu, är min medicin mot samhällspessimism. På grund av smittsamma energin han visar på scenen älskar jag den här mannen och dessutom imponerar sättet på vilket han anstränger sig för ett fördragsamt samhälle. Han fick några priser och ett stipendium för det.

Google är generös idag. Först och främst släpptes boken “en droppe midnatt” i den Jason Diakité, som har en vit mamma och svart pappa, skriver om sökandet efter sin identitet och familjerötter, bl.a. i slaveriets USA. I en tv-intervju berätter han:

Jag har ett födelsemärke. Jag har alltid haft det. Där är det. Jag kunde sitta och titta på fläckan och försöka tänka bort det bruna runtomkring. ”Så hade skinnet sett ut om jag var vit. Då hade livet varit lättare. Då hade jag passat in och varit vacker.” Jag hoppades att det fanns en chans att fläcken skulle växa. Men det har den inte gjort och kommer aldrig att göra. Istället växte jag in i hur allting runtom fläcken ser ut och lärde mig att älska mig själv mycket bättre.

Konfronterande: det här handlar inte bara om rasism i USA, men även om ett barn på åttiotalet i Sverige, Europa.

Jag är tyst en stund. Då klickar jag vidare och hittar något som liknar en reklamannons. Företaget Läkeröl säljer halspastiller under mottot “Läkeröl, makes people talk”. Nu kommer producenten med en speciell, gratis app för smartphone: “Let’s Talk!” Nysvenskar, som behöver öva lite på svenska kopplas ihop med personer som pratar flytande svenska. Användare kombineras intressebaserad. De håller videosamtal genom vilket den ena lära sig svenska och den andra lära sig om språkvännens bakgrunden. Jason Diakité är appens ambassadör och testar den via ett samtal med Ramy, musikant från Egypten. Samtalet är optimistiskt, varmt och inträngande.

Det tar vanligtvis mer än en halvtimma innan en Paracetamol får mig känna mig lite bättre. Det här Läkerölklippet har supereffekt redan efter knappt 5 minuter. Det löser sig, “het komt goed”.

Getagged , , , , , , , , ,